Prąd, ciepło i paliwa – skąd pochodzą, ile kosztują i jak zmienia je transformacja.
Klaster energetyczny to porozumienie gminy, lokalnych firm, instytucji i mieszkańców o wspólnym wytwarzaniu, magazynowaniu i rozliczaniu energii, które nie tworzy nowej spółki ani osoby prawnej.…
Ropa naftowa to ciekła mieszanina węglowodorów, powstała z planktonu i alg pogrzebanych w osadach dawnych mórz, która pokrywa około jednej trzeciej światowego zapotrzebowania na energię. Jej pozycji…
Baryłka ropy to dokładnie 158,987 litra, czyli 42 galony amerykańskie, a powtarzane wszędzie 159 litrów jest tylko zaokrągleniem tej wartości. Liczba nie pochodzi z pomiaru żadnego pojemnika, tylko z…
Transport ropy naftowej odbywa się rurociągiem, tankowcem, koleją i cysterną samochodową, a surowiec w drodze od złoża do rafinerii zwykle kilka razy zmienia środek przewozu. Na lądzie najtaniej…
Transformacja energetyczna to przebudowa całego systemu, w którym gospodarka wytwarza, przesyła i zużywa energię - od paliw kopalnych do źródeł nisko- i zeroemisyjnych. Nowe farmy wiatrowe i…
EU ETS, czyli unijny system handlu uprawnieniami do emisji, nakłada na elektrownie, zakłady przemysłowe, linie lotnicze i armatorów obowiązek oddania jednego uprawnienia za każdą wyemitowaną tonę CO2.…
Kryzys energetyczny zaczyna się wtedy, gdy zagrożona jest sama dostępność paliw i prądu, a gwałtowny skok cen jest tylko jego objawem. Zwykła podwyżka mija razem z wahaniami popytu, a kryzys podażowy…
Polska wydobywa surowce trzema metodami: głębinową, odkrywkową i otworową, a o wyborze przesądzają głębokość i postać złoża. Najwięcej uwagi przyciąga węgiel kamienny, którego wydobycie maleje…
Kopalnia węgla może oznaczać zakład górniczy, wydzielony ruch albo eksploatowane złoże, dlatego liczby się różnią. Węgiel brunatny wydobywają cztery odkrywki, a czynnych kopalń węgla kamiennego jest…
Koszt wydobycia węgla w Polsce wynosi od ok. 600 do ponad 900 zł za tonę węgla kamiennego, zależnie od rodzaju węgla, spółki i metody liczenia kosztu. Nawet dolna granica przewyższa cenę, za jaką…
Magazynowanie energii elektrycznej polega na zamianie prądu w inną postać energii, w domowym akumulatorze chemiczną, i ponownym oddaniu go wtedy, gdy jest potrzebny. Dzięki temu nadwyżka z paneli…
Magazynowanie energii cieplnej polega na zgromadzeniu ciepła w materiale, najczęściej w wodzie, i oddaniu go później, niż powstało. Dzięki temu kocioł, pompa ciepła czy nadwyżka prądu z fotowoltaiki…
OZE, czyli odnawialne źródła energii, to zasoby, które przyroda odtwarza szybciej, niż człowiek zdąży je zużyć: promieniowanie słoneczne, wiatr, woda, biomasa i ciepło Ziemi. O odnawialności decyduje…
Nieodnawialne źródła energii to węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny oraz uran. Przyroda odtwarza te zasoby znacznie wolniej, niż je zużywamy. Odbudowa złóż trwa miliony lat. Spalamy…
Energia wodna to energia mechaniczna płynącej i spadającej wody, którą turbiny w elektrowniach zamieniają na prąd. Odnawia ją obieg wody napędzany Słońcem: parowanie z oceanów i opady unoszą wodę…
Biomasa to ulegająca biodegradacji materia pochodzenia biologicznego, taka jak drewno, słoma, obornik czy resztki kuchenne, którą da się zamienić na ciepło, prąd, biogaz lub biopaliwa. Od węgla…
Biopaliwa to paliwa wytwarzane z biomasy, czyli materii roślinnej lub zwierzęcej, w postaci stałej, ciekłej albo gazowej: od pelletu po bioetanol i biometan. Zawarty w nich węgiel roślina pobrała z…
Wierzba energetyczna to wyselekcjonowane klony wierzby wiciowej (Salix viminalis), które przyrastają od 1 do 3 m w sezonie i po ścięciu odrastają z tej samej karpy. Dzięki temu jedno nasadzenie daje…
Elektrownia węglowa wytwarza prąd w łańcuchu przemian: pył węglowy spala się w kotle i odparowuje wodę, para pod wysokim ciśnieniem obraca turbinę, a turbina napędza generator. Po drodze ucieka sporo…
Elektrownia wiatrowa zamienia energię kinetyczną wiatru w ruch obrotowy wirnika, a generator przetwarza ten ruch w prąd elektryczny. Moc wiatru rośnie z sześcianem prędkości, więc dwukrotnie szybszy…
Energetyka wiatrowa przy dobrze wybranej lokalizacji szkodzi przyrodzie niewiele, a turbina w całym cyklu życia emituje kilkadziesiąt razy mniej CO2 niż elektrownia węglowa. Ryzyko dla ptaków i…
Największy wiatrak na świecie to w rzeczywistości trzy osobne rekordy: mocy, średnicy wirnika i wysokości całkowitej. Dwa pierwsze należą najprawdopodobniej do chińskiego prototypu 26 MW firmy…
Panele słoneczne, czyli moduły fotowoltaiczne, zamieniają światło na prąd stały w krzemowych ogniwach, a falownik przekształca go w prąd przemienny dla domowych odbiorników. W Polsce każdy kilowat…
Agrofotowoltaika to połączenie uprawy z instalacją fotowoltaiczną, w którym ten sam grunt daje plon i prąd, a rolnictwo pozostaje jego głównym przeznaczeniem. Zwykła farma na polu wyłącza ziemię z…
Energia słoneczna to promieniowanie Słońca powstające w syntezie jądrowej, które człowiek zamienia na prąd w panelach fotowoltaicznych, na ciepło w kolektorach i na energię chemiczną w reakcjach…
Elektrownia słoneczna w Polsce to niemal zawsze farma fotowoltaiczna: panele zamieniają światło na prąd stały, falownik przekształca go w przemienny, a transformator podnosi napięcie do poziomu sieci…
Najwięcej ropy wydobywają Stany Zjednoczone, przed Arabią Saudyjską i Rosją, choć największe udokumentowane zasoby leżą w Wenezueli. Wydobycie ropy naftowej zależy bowiem mniej od wielkości złóż, a…
Wydobywanie ropy naftowej polega na dowierceniu się do pułapki geologicznej, w której ropa wypełnia pory skały, i wyprowadzeniu jej odwiertem na powierzchnię, na lądzie albo z platformy morskiej.…
Ilość ropy ze złoża to zawsze tylko część ropy obecnej w skale. W polskich warunkach sama energia złoża wyprowadza na powierzchnię średnio 15–20% zasobów geologicznych. Reszta zostaje w porach, bo…
Paliwa kopalne, czyli węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny, powstały z materii organicznej w ciągu milionów lat i rzadko trafiają do użytku w surowej postaci. Ich przetwarzanie zależy od rodzaju paliwa…
Efektywność energetyczna to stosunek efektu użytkowego, takiego jak ciepło w domu czy światło w hali, do energii zużytej na jego uzyskanie. Nie jest więc ilością zaoszczędzonych kilowatogodzin, lecz…
Elektrownia gazowa spala gaz ziemny w turbinie gazowej, a gorące spaliny obracają wał połączony z generatorem, który oddaje prąd do sieci. W układzie prostym spaliny o temperaturze kilkuset stopni…
Gaz łupkowy to zwykły gaz ziemny, złożony głównie z metanu, który nie przewędrował do skały zbiornikowej i został w łupku, w którym powstał. Łupek jest dla niego jednocześnie skałą macierzystą…
Biogaz to palna mieszanina metanu i dwutlenku węgla, którą mikroorganizmy wytwarzają z gnojowicy, kiszonki czy resztek żywności, gdy rozkładają je bez dostępu tlenu. Wystarczy wpuścić powietrze, a te…
Węgiel brunatny to skała osadowa z obumarłych roślin, w której uwęglenie zatrzymało się mniej więcej w połowie drogi od torfu do węgla kamiennego. Przez to zawiera dużo wody, łatwo się kruszy, a jego…
Utylizacja paneli fotowoltaicznych z domowej instalacji kosztuje zwykle kilkaset złotych, bo zakład przetwarzania ZSEE liczy opłatę od masy oddanych modułów. Za darmo można je oddać do PSZOK albo…
Katastrofa w Fukushimie nie zaczęła się od trzęsienia ziemi, lecz od fali tsunami, która zalała generatory diesla w piwnicach budynków turbin. Bez prądu pompy przestały chłodzić wyłączone reaktory, a…
Sztuczne słońce to reaktor, w którym lekkie jądra wodoru łączą się w hel i uwalniają energię, tak jak we wnętrzu gwiazdy. Na Ziemi brakuje jednak grawitacji, która w Słońcu dociska jądra do siebie.…
Zgazowanie węgla to reakcja paliwa z tlenem i parą wodną podanymi w ilości za małej do pełnego spalenia. Zamiast spalin powstaje wtedy palny gaz syntezowy z tlenku węgla i wodoru, który zachowuje…
Ubóstwo energetyczne to sytuacja, w której gospodarstwo domowe nie może zapewnić sobie ciepła, chłodu i prądu, bo niski dochód spotyka się z wysokimi wydatkami na energię i nieefektywnym budynkiem.…
Elektrownia wodna szczytowo-pompowa nie wytwarza energii netto, tylko ją magazynuje. W godzinach nadwyżki prądu pompuje wodę do zbiornika górnego, a w szczycie zapotrzebowania spuszcza ją przez…