Jangcy, najdłuższa rzeka Chin z Zaporą Trzech Przełomów

Rzeka Jangcy ma około 6300 km długości i jest najdłuższą rzeką Chin oraz Azji, a na świecie ustępuje tylko Amazonce i Nilowi. Ta liczba jest jednak umowna. W górach Tangla na Wyżynie Tybetańskiej kilka potoków ma podobną długość, więc pomiary wahają się od 6236 do 6397 km. Atlasy liczą bieg od lodowca pod szczytem Geladandong, bo taki punkt przyjęli chińscy geografowie.

Najdłuższa rzeka Chin – skąd Jangcy płynie i ile naprawdę ma kilometrów?

Jangcy ma około 6300 km. To najdłuższa rzeka Chin i Azji oraz trzecia rzeka na świecie. Wyprzedzają ją tylko Amazonka i Nil, które wciąż spierają się o miano najdłuższej rzeki świata. Jangcy ma własny rekord: żadna dłuższa rzeka nie płynie w całości przez jedno państwo.

Od czego więc zależy długość od 6236 do 6397 km? Spór dotyczy tego, który potok uznać za źródło. W górach Tangla na Wyżynie Tybetańskiej kilka cieków ma podobną długość. Atlasy przyjmują pomiar chińskich geografów, liczony od lodowca pod szczytem Geladandong. Wartość 6300 km to zatem przyjęta konwencja, a nie wynik jedynego możliwego pomiaru.

Zmiany nazwy na kolejnych odcinkach pomagają śledzić bieg rzeki. Odcinek powyżej Yibin nazywa się Jinsha Jiang, czyli Rzeka Złotych Piasków. Dopiero od Yibin rzeka nosi nazwę Chang Jiang, „Długa Rzeka”. Dalej przechodzi przez przełomy powyżej Yichang i niziny środkowych Chin. Zbiera przy tym wodę z dorzecza o powierzchni około 1,8 mln km², czyli jednej piątej obszaru Chin. Uchodzi deltą do Morza Wschodniochińskiego, tuż przy Szanghaju.

Zapora Trzech Przełomów – największa elektrownia wodna świata na Jangcy

Zapora Trzech Przełomów stoi w Sandouping, powyżej Yichang w prowincji Hubei, w przełomie Xiling, ostatnim z trzech przełomów. Łączy trzy cele:

• Ochrona przeciwpowodziowa – zbiornik przyjmuje letnie wezbrania, zanim fala dotrze na niziny poniżej Yichang.
• Energia – elektrownia wodna przy zaporze dostarcza prąd do krajowej sieci.
• Żegluga – pięciostopniowa śluza i winda dla statków pozwalają ominąć zaporę. Spiętrzona woda pogłębiła też szlak w przełomach.

Według danych operatora zapory elektrownia ma 34 turbozespoły. Ich łączna moc zainstalowana wynosi 22,5 GW. Budowę rozpoczęto w 1994 roku. Pierwszy hydrozespół uruchomiono w 2003 roku. W 2020 roku, po wszystkich odbiorach, elektrownię uznano za w pełni ukończoną i działającą.

Jaką cenę zapłacili za to mieszkańcy doliny? Zbiornik zalał całe miasta, wsie i zabytki. W efekcie przesiedlenia objęły od około 1,13 do ponad 1,4 mln osób. Liczby się różnią, bo niższa pochodzi z oficjalnego planu, który został przekroczony. Szef komitetu budowy zapory zapowiadał ponad 1,4 mln przesiedlonych. Zapora zmniejszyła zagrożenie powodzią poniżej Yichang, ale stworzyła rzece nowe problemy.

Jangcy jako oś gospodarcza Chin – Pas Gospodarczy, ryż i żegluga

Brzegi rzeki, całe dorzecze i Pas Gospodarczy Jangcy to trzy różne obszary. Według portalu rządu Chin Pas obejmuje dziewięć prowincji i dwa miasta wydzielone. Zajmuje około jednej piątej powierzchni kraju, podobnie jak dorzecze. Jego zasięg wyznaczają jednak granice prowincji, a nie zlewni. Od 2014 roku rozwój Pasa jest strategią państwową.

Znaczenie rzeki opiera się na dwóch filarach. Pierwszym jest rolnictwo. Według różnych źródeł pola nawadniane wodą z Jangcy dają od prawie 50% do ponad 70% krajowych zbiorów ryżu. Drugim jest żegluga śródlądowa. Jangcy należy do najruchliwszych rzek towarowych świata. Statki płyną po niej około 2800 km w głąb lądu, aż do Yibin. Po drodze zawijają do portów w Wuhanie i Chongqingu. Koło Yangzhou szlak przecina się z Wielkim Kanałem. Dlatego powódź albo niżówka na Jangcy uderza w krajowe zbiory ryżu i żeglugę śródlądową.

Czy Jangcy wysycha i co zagraża jej ekosystemowi?

Rzeka nie zanika. Wysychanie to okresowe susze, które nakładają się na monsunowy rytm Jangcy: wysoką wodę latem i niżówkę zimą. Najsilniejsza z ostatnich susz przyszła w 2022 roku. Jak ustaliło badanie suszy jeziora Poyang, 23 września poziom wody w Poyang Hu spadł do 7,1 m. To najniższy poziom od początku pomiarów w 1951 roku.

Ta susza nałożyła się na zmianę trwałą. Od uruchomienia zbiornika Trzech Przełomów w 2003 roku średni roczny poziom wody w Poyang obniżył się o 5,9%. Wynika to z analizy hydrologów. W 2022 roku wspólne sterowanie istniejącymi zbiornikami nie wystarczyło, żeby poradzić sobie ze skrajną suszą. Zapory zatrzymują też osady, więc rzeka poniżej nich niesie mniej materiału i mniej go dociera do delty.

Inne zagrożenia to przełowienie, ścieki i plastik. Model emisji plastiku z rzek szacuje roczną emisję z Jangcy na 0,33 mln ton. Przedział oszacowania wynosi 0,31–0,48 mln ton. Szacunek pochodzi jednak z globalnego modelu, a nie z bezpośrednich pomiarów na każdej rzece.

Czy zakaz połowów odwraca te trendy? Zakaz obowiązuje od 1 stycznia 2021 roku przez dziesięć lat w głównym nurcie, ważnych dopływach i połączonych z rzeką jeziorach. Dane ministerstwa o zakazie połowów obejmują monitoring kluczowych wód dorzecza. W 2022 roku odnotowano w nich 193 gatunki ryb. Cała populacja morświnów bezpłetwych liczyła wtedy 1249 osobników. Ten morświn jest endemitem Jangcy. Samo ministerstwo zastrzega, że różnorodność ryb i ich siedliska nie poprawiły się zasadniczo.