Najgłębsze jeziora w Polsce i ich głębokości

Wśród najgłębszych jezior w Polsce prowadzi Hańcza, której dno w najgłębszym miejscu sięga około 108,5 metra. Żaden akwen środkowej części Niżu Europejskiego nie jest głębszy. Tuż za nią wyniki się rozjeżdżają. Drawsko i tatrzański Wielki Staw Polski dzieli zaledwie kilkadziesiąt centymetrów, więc o drugim miejscu decyduje wybór pomiaru.

1. Hańcza

Według rocznika statystycznego GUS Hańcza sięga 108,5 m w najgłębszym punkcie i prowadzi ranking. Tę wartość najczęściej przyjmuje literatura. Jezioro leży na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, w Suwalskim Parku Krajobrazowym, i w całości jest objęte ochroną. W całej środkowej części Niżu Europejskiego nie ma głębszego akwenu.

Od czego więc zależą wyniki od 105,55 m do 113 m? Rozbieżności zależą od metody pomiaru i poziomu wody w dniu sondowania. Liczy się też to, czy sonda trafiła w najgłębsze miejsce rynny. Starsze pomiary dawały nawet 113 m, a nowsze pomiary hydroakustyczne 105,5 m. Nawet najniższy wynik przewyższa najwyższą wartość podawaną dla Drawska o ponad 20 m. Przy każdej z tych liczb Hańcza pozostaje liderem.

Tak duża głębokość wynika z kształtu misy. Hańcza jest jeziorem rynnowym. Wypełnia długie, wąskie zagłębienie, które wyżłobiły wody płynące pod lądolodem. Według „Katalogu jezior Polski” ma około 4,5 km długości i 1,15 km szerokości, średnio 38,7 m głębokości. Dno opada stromymi stokami. Tą samą rynną płynie rzeka Czarna Hańcza, która przecina jezioro z północy na południe.

Strome stoki i przejrzysta woda przyciągają nurków. Hańcza jest jeziorem oligotroficznym, czyli ubogim w substancje odżywcze, więc rozwija się w niej mało glonów mącących wodę. Ta przejrzystość stawia Hańczę wśród kandydatów na najczystsze jezioro w Polsce.

Pierwsze miejsce w rankingu głębokości nie daje Hańczy rekordu powierzchni. Największe jezioro w Polsce to Śniardwy.

2. Jezioro Drawsko

Drawsko zajmuje drugie miejsce w zestawieniu katalogowym z głębokością 79,7 m według „Katalogu jezior Polski” Adama Choińskiego z 1991 r. Szczegółowe pomiary batymetryczne z 2015 r. potwierdziły, że punkt o tej głębokości jest najgłębszym miejscem jeziora. Pomiary dają jednak też wyższe wartości. Dawne dane Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii podawały 83 m, a pomiary hydrograficzne dają 82,2 m. Ranking przyjmuje 79,7 m, bo tę wartość potwierdził pomiar z 2015 r.

Przy tak różnych wynikach drugie miejsce przestaje być oczywiste. O tę pozycję Drawsko rywalizuje z Wielkim Stawem Polskim, którego dwa pomiary podaje następna sekcja. W zestawieniu katalogowym Drawsko utrzymuje drugą pozycję. Kolejność się odwraca, gdy porównuje się nowsze pomiary obu jezior.

Poza rankingiem Drawsko to przede wszystkim duży akwen żeglarski. To jezioro rynnowe na Pojezierzu Drawskim, przy Czaplinku w województwie zachodniopomorskim. Powstało na skrzyżowaniu kilku rynien polodowcowych.

3. Wielki Staw Polski

Trzecie miejsce w zestawieniu katalogowym zajmuje jezioro górskie, choć najgłębszych wód zwykle szuka się na pojezierzach. Wielki Staw Polski leży w Dolinie Pięciu Stawów Polskich, na wysokości 1665 m n.p.m. Pomiar z 1934 r. dał 79,3 m. Nowsze sondowanie Adama Choińskiego wykazało 80,3 m. Na tę pracę powołuje się artykuł o Wielkim Stawie.

Jak jezioro o powierzchni niespełna 34 ha dorównuje głębią dużym jeziorom nizinnym? Wielki Staw jest jeziorem karowym, zwanym też cyrkowym. Lodowiec górski zalegający w kotle pod graniami wyżłobił misę w litej skale, zamkniętą progiem od strony doliny. Rynny nizinne są długie i wąskie. Kar tworzy natomiast zwartą, głęboką nieckę. Mieści ona około 13 mln m³ wody, mniej więcej o 3 mln m³ więcej niż Morskie Oko.

Różnica dotyczy też powierzchni. W 2021 r. staw zajmował 33,44 ha i okazał się większy od Morskiego Oka o 1,51 ha. Ten wynik podważa przekonanie, że największe jezioro w Tatrach to Morskie Oko.

4. Czarny Staw pod Rysami

Czwarte miejsce należy do Czarnego Stawu pod Rysami, który ma 76,4 m głębokości. Jezioro leży w Dolinie Rybiego Potoku na wysokości 1583 m n.p.m., 188 m wyżej niż lustro Morskiego Oka. Do niego też oddaje wodę. Z trzech stron otaczają je skalne ściany. Dojście prowadzi szlakiem od strony niższego jeziora.

Nazwa często myli, bo w Tatrach jest kilka Czarnych Stawów o różnej głębokości. Czarny Staw Gąsienicowy ma około 51 m, a Czarny Staw Polski w Dolinie Pięciu Stawów Polskich od 50,4 do 51,4 m. Ranking bez dopisku „pod Rysami” może więc wstawić na czwarte miejsce jezioro płytsze o około 25 m.

Drugi częsty błąd dotyczy Zalewu Solińskiego, który przy zaporze ma około 60 m głębokości. Nie trafia do rankingu, bo jest zbiornikiem zaporowym, czyli sztucznym akwenem na Sanie. Czy można to rozstrzygnąć bez mapy dna? Wystarczy zapytać, co trzyma wodę. Jezioro naturalne wypełnia zagłębienie powstałe bez udziału człowieka, a zbiornik zaporowy istnieje dzięki budowli, która piętrzy rzekę. Po rozebraniu zapory woda by spłynęła, a misa lodowcowa zostałaby pełna.

5. Wigry

Piątkę zamykają Wigry. W najgłębszym miejscu, w Plosie Szyja, mają około 73 m. Głębokość wynosi od 72,3 m do 74,2 m zależnie od pomiaru, ale żadna z tych wartości nie zmienia pozycji jeziora w rankingu. Wigry leżą w Wigierskim Parku Narodowym, wśród lasów typowych dla Puszczy Augustowskiej, i są najgłębszym jeziorem tego parku.

Tu duża głębokość łączy się z dużą powierzchnią. Wigry zajmują od 2118,3 do 2186,7 ha, najwięcej w całej piątce. Drawsko ma od 1781,5 do 1837,43 ha, Hańcza od 303,56 do 311,4 ha, a tatrzańskie stawy po kilkadziesiąt hektarów.

Taki rozmiar wynika z budowy misy. Wigry są jeziorem złożonym: ich misa powstała z kilku połączonych rynien i obniżeń, które zostawił cofający się lądolód. Stąd liczne zatoki, półwyspy i wyspy. Poszczególne części jeziora różnią się głębokością, brzegami i żyznością wody.

Głęboka misa Wigier nagrzewa się wolniej, dlatego najcieplejszego jeziora w Polsce lepiej szukać tam, gdzie woda jest płytka.