Jakie temperatury panują na Grenlandii? Klimat i pogoda

Temperatura na Grenlandii zależy bardziej od miejsca niż od kalendarza: w lipcu średnia doby na zachodnim i południowym wybrzeżu wynosi od 7 do 11°C, a we wnętrzu lądolodu mróz trwa przez cały rok. Zimą ta różnica jeszcze rośnie. Łagodny luty na południu dzieli od stycznia na dalekiej północy ponad 18 stopni. Decydują o tym morze, szerokość geograficzna i wysokość.

Ile stopni jest na Grenlandii latem?

W lipcu, najcieplejszym miesiącu, średnia dobowa na zachodnim i południowym wybrzeżu wynosi od 7 do 11°C. Według norm klimatycznych dla grenlandzkich miast z lat 1991–2020 Nuuk ma w lipcu średnio 7,0°C. W Narsarsuaq średnia lipca wynosi 11,2°C.

Średnia doby to jednak co innego niż temperatura w najcieplejszej godzinie dnia. W Narsarsuaq średnie minimum lipca wynosi 6,7°C, a maksimum 15,7°C, więc dzień i noc dzieli dziewięć stopni. Skąd zatem przedziały typu 8–15°C w serwisach turystycznych? To w praktyce rozpiętość od nocy do popołudnia. Najcieplejszy dzień roku bywa o ponad 10°C wyższy od średniej lipca. W 2025 roku maksimum w Narsarsuaq wyniosło 22,9°C, w Nuuk 19,0°C, a w Ilulissat 18,6°C.

Rozbieżności z serwisami dokłada też metoda. Część agregatorów opartych na modelach podaje dla Nuuk w styczniu wartości wyraźnie niższe od normy DMI ze stacji, która wynosi -7,7°C. Brać pod uwagę warto więc daną z konkretnej stacji DMI, liczoną dla okresu 1991–2020.

Lato na Grenlandii ma też geografię, w której szerokość geograficzna nie przesądza o wyniku. Ilulissat, położone dalej na północy, w strefie dnia polarnego, ma w lipcu średnio 8°C, czyli więcej niż Nuuk. Kangerlussuaq, położone w głębi fiordu, notuje w lipcu 11,2°C, za to zimą jest tam znacznie mroźniej.

Ciepła pora roku trwa krótko. W Narsarsuaq średnia dobowa przekracza 5°C tylko przez pięć miesięcy, od maja do września. Woda morska ma tam w lipcu około 4,5°C.

Zima na Grenlandii – od lekkiego mrozu na południu po ekstremalne zimno lądolodu

Zima na południowym wybrzeżu bywa łagodniejsza, niż się zakłada: w Qaqortoq średnia lutego wynosi -5,0°C. Według norm DMI na zachodnim wybrzeżu najzimniejszy jest luty, a nie styczeń. W Nuuk styczeń ma średnio -7,7°C, a luty -8,3°C.

Im dalej na północ, tym mróz głębszy. W Upernavik średnia dobowa lutego spada do -19,2°C. W rejonie Qaanaaq i Thule, gdzie zimą panuje noc polarna, średnia stycznia sięga około -23,9°C. Różnica między lutym w Qaqortoq a styczniem w Qaanaaq przekracza więc 18°C. Na północno-wschodnim wybrzeżu, w Danmarkshavn, nawet średnie maksimum lutego to -18,0°C.

Skalę zimna w czwartej strefie, wnętrzu lądolodu, najlepiej oddaje rekord. Stacja Klinck, położona na wysokości 3105 m w pobliżu najwyższego punktu lądolodu, zarejestrowała 22 grudnia 1991 roku -69,6°C. Po weryfikacji Światowej Organizacji Meteorologicznej wynik uznano za najniższą temperaturę zmierzoną na półkuli północnej, a zarazem zachodniej. Wcześniej na stacji North Ice 9 stycznia 1954 roku zmierzono -66,1°C, co było wtedy najniższą temperaturą w historii pomiarów Ameryki Północnej.

Wiatr i zamiecie śnieżne sprawiają, że mróz odczuwa się mocniej, niż pokazuje termometr. Efekt widać już w średnich rocznych. Wiatr obniża temperaturę odczuwalną w Nuuk do średnio -5,0°C o godzinie 15:00, przy średniej rocznej powietrza -1,0°C.

Dlaczego południowy zachód jest cieplejszy niż północ i wnętrze wyspy?

Południowy zachód zawdzięcza ciepło trzem czynnikom, czyli wodzie przy brzegu, zimą cieplejszej od powietrza, mniejszej szerokości geograficznej i położeniu blisko poziomu morza. Wzdłuż południowo-zachodniego wybrzeża płyną wody niesione przez odgałęzienie Prądu Północnoatlantyckiego, które łagodzą zimę. Północ leży dalej od tego wpływu i bliżej bieguna. Wnętrze wyspy wznosi się przy tym na ponad 3000 m.

Latem to samo morze chłodzi brzeg. Według opisu klimatu Grenlandii w raporcie DMI przy wybrzeżu przez ponad 20% czasu zalega mgła. Bryza wnosi ją do nagrzanych fiordów, gdzie się rozpływa. Dlatego fiordy w głębi lądu mają cieplejsze lato niż otwarty brzeg.

Różnice układają się w trzy strefy klimatu. Średnia najcieplejszego miesiąca powyżej 10°C oznacza klimat subpolarny; poniżej panuje klimat tundrowy, w klasyfikacji Köppena ET, jak w Paamiut i Danmarkshavn. Narsarsuaq z lipcową średnią 11,2°C należy do nielicznych miejsc po subpolarnej stronie tej granicy. Wnętrze wyspy ma klimat polarny lądolodu, z mrozem przez cały rok.

Wysokość działa niezależnie od szerokości geograficznej. Lądolód grenlandzki pokrywa około 80% wyspy. Na Summit Camp, stacji na lądolodzie, rekord ciepła wynosi zaledwie 2,2°C. Na wybrzeżu rekordy przekraczają tymczasem 25°C. Średnia dla całej wyspy liczona po powierzchni opisuje więc głównie lód, a nie wybrzeże, na którym toczy się życie ludzi na Grenlandii.

Piteraq i fen – wiatry, które w kilka godzin zmieniają pogodę na Grenlandii

Słońce i zamieć potrafią przyjść w ciągu kilku godzin. Pogodą rządzą tu wiatry spływające z lądolodu. Jedne niosą mróz, inne nagłe ocieplenie.

Zimny wariant to piteraq, wiatr katabatyczny, czyli spływający w dół pod własnym ciężarem. Zgodnie z opracowaniem oceanografów z Woods Hole lód schładza powietrze, a gęstsze masy spływają ku wybrzeżu. W wąskich fiordach masy te przyspieszają. Uruchamia go niż u wschodniego wybrzeża, najczęściej jesienią i zimą.

Skalę zjawiska widać na przykładzie Tasiilaq. Piteraq z 1970 roku przyniósł tam porywy szacowane na 160 mil na godzinę, czyli około 257 km/h, i niemal zrujnował miasto. Tak niszczycielskie epizody są rzadkie, ale wiatr powyżej 40 mil na godzinę, około 64 km/h, zdarza się nawet 15 razy w roku.

Ciepłym przeciwieństwem piteraqu jest fen, suchy wiatr ogrzewający się podczas schodzenia po zawietrznej stronie gór. Powstaje m.in. wtedy, gdy wyż nad lądolodem i niż nad Ziemią Baffina kierują nad zachodnie wybrzeże powietrze z południowego wschodu. Takie epizody zdarzają się nawet zimą: 29 stycznia 2003 roku w Nuuk zmierzono 15,3°C przy średniej stycznia -7,7°C, czyli o ponad 20°C więcej. W Nanortalik 20 lutego 2005 roku było 16,0°C.

O pogodzie w terenie więcej mówi więc prognoza na najbliższe godziny niż średnia miesięczna. Przed wyjściem poza miejscowość warto sprawdzić prognozę krótkoterminową i ostrzeżenia DMI, który wydaje osobne komunikaty o piteraqu.

Rekordy ciepła i topniejący lądolód – jak zmienia się klimat Grenlandii?

Upały na Grenlandii nie są już ciekawostką. Pojedynczy rekord to jednak anomalia. O trendzie świadczą dopiero wieloletnie serie. Oficjalnym maksimum wyspy jest rekord ciepła zatwierdzony przez DMI, wynoszący 25,9°C. Zmierzono go 30 lipca 2013 roku na stacji lotniskowej w Maniitsoq. To najwyższy wynik oficjalnej stacji od 1958 roku; poprzedni, 25,5°C, padł w Kangerlussuaq w 1990 roku. Notowane w zestawieniach 30,1°C z Ivittuut z 1915 roku pochodzi sprzed ery oficjalnej sieci. Jeszcze starsza nazwa „Zielona Ziemia” wywodzi się z wczesnej historii Grenlandii i nie opisuje dawnego klimatu.

Czy kolejne upały to przypadek? Według DMI przy rosnącej średniej każdy ciepły epizod ma większą szansę pobić poprzedni. Lato ociepla się przy tym bardziej w dzień niż w nocy. W Nuuk w latach 1991–2019 średnie maksimum letnie wzrosło o 3,4°C, a minimum o 1,7°C.

Trend długoterminowy najlepiej widać w lodzie. Według wskaźników klimatycznych Copernicusa strata masy wzrosła z 60 Gt rocznie w latach 80. do 164 Gt w pierwszej dekadzie XXI wieku i 242 Gt w latach 2010–2019. Lądolód traci masę w każdym roku hydrologicznym od 1996 roku.

Topnienie lądolodu Grenlandii zależy jednak nie tylko od temperatury. W 2025 roku wyższe niż zwykle opady wiosną i latem złagodziły topnienie mimo rekordowych temperatur.

Europejski raport o stanie klimatu za 2025 rok szacuje stratę na 139 Gt. To o 9% poniżej średniej około 152 Gt rocznie. DMI podaje dla tego roku 105 Gt, a NOAA na podstawie GRACE-FO 129 Gt. Rozbieżność bierze się z tego, że każda instytucja liczy inną metodą. Przy liczbie trzeba więc zawsze podawać instytucję.