Gdzie jest najczystsze jezioro w Polsce? Nie tylko Mazury

Najczystsze jezioro w Polsce wskazuje się według dwóch miar: Jezioro Powidzkie ma rekordową przejrzystość wody, a Jezioro Płaskie najlepiej ocenione parametry fizyczno-chemiczne. Na Powidzkim krążek Secchiego znikał z oczu dopiero na głębokości ponad 10 m. Liczby nie mówią jednak wszystkiego. Najczystsza woda bywa też najbardziej wrażliwa i nie zawsze wolno w niej pływać.

Jezioro Powidzkie

Jezioro Powidzkie leży na Pojezierzu Gnieźnieńskim, w powiecie słupeckim. Wyróżnia je przejrzystość wody. Mierzy się ją krążkiem Secchiego, czyli biało-czarnym dyskiem opuszczanym na linie, aż zniknie obserwatorowi z oczu. W czerwcu 2023 r. IMGW-PIB zanotował tu widzialność krążka 10,38 m, wobec poprzedniego rekordu 7,60 m z września 2008 r.

Instytut uznał ten wynik za prawdopodobnie najwyższy zmierzony podczas rutynowych pomiarów w Polsce, poza zbiornikami sztucznymi i jeziorami górskimi. Przejrzystość nie idzie tu w parze z powierzchnią, bo największym jeziorem w Polsce są Śniardwy.

Kąpiel i sporty wodne są tu dopuszczone. Strefa ciszy oznacza przy tym zakaz pływania jednostkami z silnikiem spalinowym. Na dłuższą metę jezioru szkodzi spadek poziomu wody. W ciągu 40 lat poziom obniżył się o około 148 cm. Mniejsza objętość słabiej rozcieńcza spływające zanieczyszczenia i szybciej się nagrzewa, a to sprzyja zakwitom.

Jezioro Budzisławskie

Jezioro Budzisławskie, drugie czyste jezioro Pojezierza Gnieźnieńskiego, zawdzięcza miejsce na liście ocenie GIOŚ. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska ocenia jeziora według parametrów fizyczno-chemicznych i stanu ekologicznego. Stan ekologiczny wynika przede wszystkim z elementów biologicznych: fitoplanktonu, roślin wodnych, bezkręgowców dennych i ryb.

Parametry fizyczno-chemiczne, takie jak tlen, związki azotu i fosforu oraz przejrzystość, pełnią rolę wspierającą. Stan ekologiczny ujmuje się w pięciu klasach, od bardzo dobrego do złego.

W jednej z ocen GIOŚ najwyżej oceniony stan wód miało osiem jezior. Wśród nich są Budzisławskie i wielkopolskie Włókna. Jezioro Płaskie w gminie Giby ma najwyżej ocenione parametry fizyczno-chemiczne spośród wyróżnionych jezior. „Najczystsze” zależy więc od miary. Powidzkie wyróżnia się przejrzystością, a Płaskie chemią wody.

Budzisławskie przyciąga przy tym nurków. Przejrzystość wody wynosiła tu bowiem w 2014 r. od 4 do 7 m, średnio 5,9 m. Dla płetwonurka klasa stanu ekologicznego ma mniejsze znaczenie niż widoczność pod wodą. Pod tym względem Budzisławskie ustępuje w Wielkopolsce Powidzkiemu.

Jezioro Jasne na Pojezierzu Iławskim

Jezioro Jasne leży na Pojezierzu Iławskim, w lasach Nadleśnictwa Susz koło wsi Siemiany. Należy do najbardziej przejrzystych jezior Warmii i Mazur. Utworzony w 1988 roku rezerwat przyrody „Jasne” chroni dwa różne jeziora: oligotroficzne Jasne i dystroficzne Lubę. Oligotroficzne znaczy ubogie w substancje odżywcze, a dystroficzne – zabarwione związkami humusowymi z torfowisk.

Przejrzystość wynika właśnie z tego ubóstwa. Przy normalnej pogodzie światło przenika przez całą głębokość zbiornika, czyli 19 m. Zasięg światła to przy tym inna miara niż widzialność krążka Secchiego, z której pochodzi wynik Powidzkiego. Dlatego nieliczne rośliny rosną tu do głębokości 14–15 m. Życie biologiczne w jeziorze jest wyjątkowo ubogie, między innymi z powodu niskiego pH, które wynosi 4,3. Mało planktonu oznacza mało zawiesiny, czyli tego, co w żyznych jeziorach zatrzymuje światło w górnych warstwach wody.

Czy w tak czystej wodzie można popływać? Nie. Zasady rezerwatu zabraniają kąpieli, wydeptywania i niszczenia roślinności, palenia ognisk oraz zaśmiecania. Trasa wokół jeziora jest przy tym wyłącznie dla pieszych. Kąpiel może zmienić skład ubogiej, kwaśnej wody, od którego zależy jej przejrzystość.

Ramy ochrony rezerwatu wyznaczają plany ochrony rezerwatów przyrody, sporządzane na 20 lat. Celem projektu RDOŚ w Olsztynie jest opracowanie projektów takich planów dla 20 rezerwatów w województwie warmińsko-mazurskim. Jasne to więc miejsce na spacer i oglądanie jeziora z brzegu, a nie na plażowanie.

Jezioro Białe w Okunince

Okuninka w gminie Włodawa, na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, to adres Jeziora Białego z rozbudowanymi kąpieliskami. To inne jezioro niż Białe Wigierskie czy Białe Filipowskie na Suwalszczyźnie. O jakości wody w kąpieliskach jeziora informują oceny sanepidu z sezonu kąpielowego.

Czy dobra ocena gwarantuje czystą wodę przez całe lato? Nie. Według ocen wody w kąpieliskach ostatnie badanie sezonu 2026 w jednym z kąpielisk wykazało wodę przydatną do kąpieli. Odbyło się ono 25 sierpnia. Trzeba jednak pamiętać, że ocena dotyczy wyniku z danego dnia. Sezon w tym kąpielisku trwał od 1 lipca do 31 sierpnia 2026 r. Poza sezonem sanepid nie publikuje bieżących ocen. Wynik mówi więc o bezpieczeństwie kąpieli w konkretnym miejscu i czasie, a nie o stanie całego jeziora.