Wzrost wydobycia i spalania paliw kopalnych wszedł w „zdecydowaną przerwę” w trwającym od dawna okresie wzrostu światowego popytu na energię i zasoby. Z kolei emisje dwutlenku węgla wg danych z ostatniego Światowego Przeglądu Energetycznego British Petroleum, wykazują brak wzrostu zużycia energii już trzeci rok z rzędu. Bardzo możliwe, że to koniec epoki węgla, a przynajmniej początek jej końca.
W 2016 roku wydobycie węgla odnotowało rekordowy spadek, malejąc o ponad 6%. Chiny i inni najwięksi konsumenci energii spalili najmniej węgla od 6 lat. W USA spalono najmniej tego paliwa od lat 70. ubiegłego wieku.
Węgiel jest najbrudniejszym paliwem, które zaledwie w pierwszej dekadzie tego stulecia było najszybciej rosnącym źródłem energii. Węgiel był dawniej celem dla firm i państw, podobnie jak teraz światowym celem zaczynają być działania na rzecz osiągnięcia postanowień z paryskiego porozumienia klimatycznego z 2015 roku. Konsumpcja węgla spada, w miarę jak największe na świecie firmy zajmujące się produkcją energii, promują spalanie czystszego gazu ziemnego. Jednocześnie widzimy zmiany – chińska gospodarka ewoluuje, koncentrując się nie na przemyśle ciężkim lecz usługach. Energia odnawialna – wiatrowa i słoneczna – staje się szybko coraz tańsza i jest prężnie rozwijana w coraz większej liczbie krajów.
Rysunek 1. Załamanie w przemyśle wydobywczym węgla. 2016 jest trzecim rokiem spadku światowego wydobycia węgla.
„Losy węgla zdają się zdecydowanie zrywać z trendami z przeszłości”, powiedział na briefingu w Londynie 13 czerwca Spancer Dale, główny ekonomista BP. Najważniejszym tego skutkiem jest to, że emisja CO2 trzeci rok z rzędu nie rośnie, pomimo wzrostu światowego PKB.
Odejście od węgla, jakie obecnie ma miejsce w większości największych gospodarek świata, odbywa się w sytuacji, w której Donald Trump chce ożywić węgiel. Prezydent USA w swojej kampanii wyborczej obiecywał przywrócić utracone miejsca pracy w sektorze górnictwa węglowego, m.in. w Wirginii Zachodniej. Jednak spadek zapotrzebowania na węgiel napędzany był w większości przez rosnącą konkurencję taniego w wydobyciu gazu łupkowego.
Jeszcze w latach 2005-2015 średniorocznie zapotrzebowanie na węgiel rosło w tempie bliskim 2% rocznie. Chiny, które zużywają połowę tego co reszta świata, w 2016 roku zmniejszyły spalanie węgla o 1,6%, w porównaniu ze 3,7% wzrostem rok do roku w ciągu ostatnich 11 lat.
„W centrum tej zmiany są długoterminowe czynniki strukturalne”, powiedział Spancer Dale. „Należą do nich: rosnąca dostępność i konkurencyjność gazu ziemnego i energii ze źródeł odnawialnych, w połączeniu ze zmianą podejścia polityki i rosnącą presją społeczeństwa, aby odejść od węgla w kierunku energetyki niskowęglowej”.
Zużycie węgla spadło na wszystkich kontynentach za wyjątkiem Afryki. Dane BP pokazują, że Niemcy – największy w Europie konsument węgla – zmniejszył w zeszłym roku zużycie o 4,3%. Z kolei w Wielkiej Brytanii popyt na węgiel spadło o 52,5%, co stanowi największy procentowy spadek wśród największych gospodarek świata. W Azji chiński spadek zapotrzebowania na węgiel został prawie dokładnie skompensowany wzrostem w Indonezji i Indiach. W tych krajach węgiel jest tani i łatwo dostępny, bardziej preferowany jako paliwo do produkcji energii elektrycznej niż inne źródła, chociażby gaz. I tam jednak coraz większą konkurencje dla węgla stanowi energetyka słoneczna.
„Chiński głód energetyczny jest hamowany z powodu przejścia na ścieżkę bardziej zrównoważonego rozwoju i szybką ekspansję odnawialnych źródeł energii”, powiedział Jonathan Marshall, analityk z londyńskiej Agencji ds. Energii i Klimatu. „W najbliższych latach będzie to oznaczać dalsze kłopoty dla węgla”, dodał.
Rysunek 2. Emisje dwutlenku węgla na świecie w podziale na kontynenty w latach 1965-2016.
„Mimo to, musi zaistnieć znaczący spadek emisji w osiągnięciu celów ochrony klimatu ustalonych w ramach paryskiego porozumienia klimatycznego”, powiedział Dale.
W 2016 roku światowe zużycie ropy wzrosło o 1,6%, w Chinach wzrost w ciągu roku wyniósł 3,3%, w Indiach 7,8%, a w Polsce 8,8%. Budowa nowych dróg ułatwiająca jazdę samochodem oraz program 500+, z którego kupiono wiele używanych samochodów, skutecznie napędziły wzrost zużycia ropy nad Wisłą.
Tak więc z jednej strony udział węgla zaczyna spadać, ale wzrasta zaczyna udział paliw płynnych. Sumarycznie więc emisje CO2 nie powinny rosnąć, ale bez szybszego rozwoju OZE i poprawy efektywności energetycznej nie należy oczekiwać wystarczająco szybkiego spadku emisji.
Hubert Bułgajewski na podst. World Coal Production Just Had Its Biggest Drop on Record
