Ocieplenie, podnoszący się poziom wód, topniejące lodowce, pożary,
powodzie i susze to tylko niektóre ze zmian wywołanych przez zmiany
klimatyczne. Nawet gdyby świat zaprzestał jutro emisji gazów
cieplarnianych, klimat zmieniałby się przez najbliższe dziesięciolecia.
W kwietniu Komisja opublikowała propozycje dotyczące całościowej
strategii przygotowującej Unię Europejską do działań w obliczu zmian
klimatycznych.
„Prognoza klimatu na 2071 rok”. Miasta zostały „przesunięte”, aby odzwierciedlić, jakiej dzisiejszej lokalizacji będzie odpowiadał ich przyszły klimat
Już dziś zmiany klimatyczne powodują nieuniknione, duże zmiany
dotykające nasze środowisko, społeczeństwa i gospodarkę. W ciągu
ostatnich 30 lat liczba oraz intensywność susz i powodzi w Europie
dramatycznie wzrosła. Na całym świecie negatywne skutki wspomnianych
zmian są z każdym rokiem coraz bardziej widoczne: wysokie temperatury
zwiększają ryzyko wymierania gatunków i rozprzestrzeniania się chorób
zakaźnych, topniejące lodowce mają wpływ na dostawy wody i potęgują
ryzyko powodzi, a przymusowe migracje z najbardziej zagrożonych terenów
mogą powodować konflikty i zakłócać bezpieczeństwo.
Od 1998 roku Europę nawiedziło około 100 poważnych powodzi, pociągając
za sobą 700 ofiar śmiertelnych, zmuszając ponad pół miliona ludzi do
ucieczki i powodując straty na kwotę wielu miliardów euro. Problem
braku wody dotyka około 100 milionów obywateli UE w ponad połowie
państw członkowskich.
Istnieje obawa, że na skutek zmian klimatycznych ekstremalne zjawiska
pogodowe będą częstsze i bardziej intensywne. To znacząco utrudni pracę
w sektorach takich jak rolnictwo, energetyka, transport, opieka
zdrowotna czy turystyka. Zmiany dotkną gospodarkę oraz społeczeństwo
poprzez wpływ na fizyczne i biologiczne elementy ekosystemów: wodę,
glebę, powietrze i różnorodność biologiczną.
Dlatego też musimy nauczyć się przewidywać szkody wyrządzone przez
zmiany klimatyczne i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze lub
łagodzące negatywne skutki, tj. podjąć działania adaptacyjne. Wczesna
interwencja pozwoli zaoszczędzić na naprawie szkód w przyszłości.
Przykłady działań adaptacyjnych to wyhodowanie upraw odpornych na
susze, opracowanie sposobów bardziej wydajnego wykorzystania wody tam,
gdzie tego surowca brakuje, oraz wzmocnienie przybrzeżnych systemów
ochrony przeciwpowodziowej.
Odpowiedzialność za proces adaptacji nie może spoczywać wyłącznie na
osobach prywatnych czy firmach. Jako że wpływ zmian znacząco różni się
w zależności od regionu, większość strategii będzie musiała powstać na
szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym. Dotąd zaledwie niewielka
liczba państw członkowskich UE opracowała strategie dotyczące radzenia
sobie ze skutkami zmian klimatycznych. Aby zagwarantować całościowe i
strategiczne podejście, Komisja Europejska zaprezentowała białą księgę
English opisującą działania, które mogą wzmocnić Europę w obliczu
zmieniającego się klimatu.
Podejście UE
W białej księdze zaproponowano dwustopniową strategię służącą
dostosowaniu UE do skutków zmian klimatycznych. Celem dokumentu jest
opracowanie unijnych ram działania oraz dostarczenie narzędzi
pozwalających ocenić potrzeby i niezbędne środki oraz podejmować
decyzje na właściwym szczeblu. Zadaniem Unii Europejskiej będzie
wspieranie wysiłków państw członkowskich poprzez zintegrowane i
skoordynowane podejście na poziomie UE. Zgodnie z założeniem,
dotychczasowe działania mają zostać uzupełnione, a nie zastąpione
nowymi.
„Odpowiedzialność za proces adaptacji nie może spoczywać wyłącznie na osobach prywatnych czy firmach.”
Pierwszy etap dotyczy okresu do 2012 roku, kiedy to zostaną opracowane
podstawy dla bardziej kompleksowej unijnej strategii adaptacyjnej na
lata po 2013 roku. Działania w pierwszym etapie obejmą cztery kluczowe
obszary. Pierwszy z nich będzie dotyczył potrzeby zbudowania solidnej
bazy wiedzy. Informacje z całej Unii Europejskiej są niezbędne, aby
umożliwić podejmowanie skutecznych decyzji. Pomimo że już dziś
dysponujemy znaczącą ilością informacji, dane na temat wpływu zmian
klimatycznych są niewystarczające i istotnie różnią się w
poszczególnych regionach. W związku z tym w białej księdze
zaproponowano utworzenie Europejskiego Ośrodka Informacji (European
Clearing House), który pełniłby funkcję bazy danych na temat wpływu
zmian klimatycznych, trudności i dobrych praktyk w dziedzinie działań
dostosowawczych i który usprawniłby proces wymiany informacji w całej
Europie. Uruchomienie Systemu wymiany informacji English planowane jest
na 2011 rok.
Po drugie, jako że zmiany klimatyczne dotkną wiele sektorów, niezbędne
będzie włączenie działań dostosowawczych do wszystkich kluczowych
polityk. Zmiany pogodowe będą miały wpływ na rolnictwo i rybołówstwo,
ale także na plany infrastrukturalne i polityki w dziedzinie
transportu, energii, leśnictwa, różnorodności biologicznej, wody i
zdrowia. Włączenie inicjatyw adaptacyjnych do wspomnianych obszarów
polityki pozwoli w dłuższej perspektywie ograniczyć zagrożenia w
poszczególnych sektorach.
Działania dostosowawcze będą także wymagały odpowiednich środków
finansowych. Trzeci kluczowy obszar dotyczy różnych publicznych i
prywatnych metod finansowania. Propozycje zakładają lepsze
wykorzystanie dostępnych unijnych mechanizmów finansowych oraz
stworzenie nowych rozwiązań (np. ubezpieczeń) i instrumentów rynkowych.
Wreszcie UE zwiększy wysiłki na rzecz włączenia inicjatyw adaptacyjnych
do wszystkich polityk zewnętrznych w celu wsparcia krajów najbardziej
dotkniętych zmianami klimatycznymi oraz współpracy w zakresie działań
dostosowawczych z krajami partnerskimi.
Ograniczenie emisji jest nadal niezbędne
Podczas gdy działania adaptacyjne to ważny element strategii w obliczu
zmian klimatycznych, równie istotna jest redukcja emisji gazów
cieplarnianych (proces określany mianem łagodzenia zmian
klimatycznych). Celem Unii Europejskiej jest ograniczenie globalnej
temperatury do
2°C powyżej poziomu sprzed industrializacji, tzn. do granicy, powyżej
której zmiany klimatyczne mogą stać się nieodwracalne. To oznacza, że w
ciągu najbliższej dekady musimy ustabilizować globalne emisje i do 2050
roku ograniczyć je do połowy poziomu z roku 1990.
UE zobowiązała się do szybkich działań służących redukcji emisji gazów
cieplarnianych w postaci pakietu energetyczno-klimatycznego przyjętego
w grudniu 2008 roku. Wspólnota dąży także do przekształcenia Europy w
społeczeństwo niskoemisyjne. Niemniej jednak samo łagodzenie zmian jest
niewystarczające – skutki zmian klimatycznych prawdopodobnie będą
poważniejsze niż się spodziewamy i wystąpią niezależnie od podjętych
działań.
Przyszłość
Dobra współpraca pomiędzy UE oraz władzami krajowymi, regionalnymi i
lokalnymi będzie kluczem do sukcesu pierwszego etapu zaproponowanych
działań adaptacyjnych. Komisja planuje utworzenie Zespołu kierującego
ds. oddziaływania i adaptacji (Impact and Adaptation Steering Group,
IASG), którego zadaniem będzie wspieranie koordynacji inicjatyw oraz
czuwanie nad postępem prac. Członkami tego organu konsultacyjnego będą
eksperci z państw członkowskich UE zaangażowani w tworzenie krajowych i
regionalnych planów adaptacyjnych. Będą oni współpracowali z
przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, świata nauki oraz
biznesu. Prace grupy wesprą techniczne zespoły robocze.
Źródło: Chrońmy Klimat
