Gaz łupkowy nie zmieni reguł gry

Nowo dostępny gaz ziemny z pokładów łupków, jest reklamowany na całym
świecie jako uniwersalne rozwiązanie naszych problemów, od uzależnienia od ropy
aż po zmiany klimatyczne. Ale rzeczywiste doświadczenia z wydobyciem gazu
łupkowego mówią coś innego.

Przemysł naftowy
chciałby, żebyś uwierzył, że nowo dostępny gaz, do dawna zamknięty w
głębokich
pokładach skał łupkowych będzie dominującym paliwem w XXI wieku. Reklamy
koncentrują się na tym, że gaz ziemny jest czystszy, jego spalanie
produkuje mniej gazów cieplarnianych,
rzekomo będzie też powszechnie dostępny po rozsądnej cenie. Dlatego
będziemy używać go
na większą skalę do produkcji elektryczności, do napędzania samochodów,
wytwarzania petrochemikaliów i generalnie zastąpimy nim ropę jako główne
paliwo
dla gospodarki.

Czy gaz łupkowy może spełnić te obietnice? David Hughes, geolog
pracujący 32 lata w Geological Survey of Canada, a obecnie niezależny
konsultant, przygotowujący raporty dla Post Carbon Institute, jest
przekonany, że obietnice te są bez pokrycia. Mimo że jego badania są
ograniczone do Stanów Zjednoczonych, z powodzeniem można je odnieść też do
reszty świata.

W stosunku do gazu łupkowego wysunięto tak wiele wątpliwych tez, że
trudno zdecydować od czego zacząć. Kluczowe twierdzenie jest takie, że
jest go dużo. Lecz co ciekawe nie mówi się tu nic o cenie. Ile musimy
zapłacić, by ten hojny dar natury był dostępny.? Gaz sprzedawany np. po 5$
za mcf (tysiąc stóp sześciennych) oznacza dużo mniejsze ilości dostępnego surowca niż gaz
sprzedawany powyżej 10$ – poziom osiągnięty tylko dwa razy w ostatniej
dekadzie i to na krótko.

Jaka cena jest potrzebna, by wydobyć duże ilości gazu łupkowego? Niektóre
najłatwiejsze odwierty, o najwyższych przepływach, dają zysk nawet przy
obecnych cenach na poziomie 4$ za mcf, ale trudniejsze złoża będą wymagały ceny od
7$ do 11,50 za mcf. Jasne jest, że podniesienie poziomu wydobycia gazu łupkowego
nie będzie tanie. Możemy mieć albo tani gaz albo dużo gazu, ale nie
będziemy mieć dużo taniego gazu.

Ale na jak dużo gazu możemy liczyć, nawet przy wysokich cenach?

Wg EIA – która ma skłonność do zbytniego optymizmu –
wydobycie gazu ziemnego w USA do 2035 roku wzrośnie o 26%. To zaledwie ułamek tego, co będzie
potrzebne, by spełnić wszystkie nadzieje związane z gazem ziemnym.

Owszem, wg EIA wydobycie gazu łupkowego ma wzrosnąć, ale równocześnie inne źródła gazu, takie jak gaz
konwencjonalny i gaz z pokładów węgla, doświadczą w tym czasie poważnego
spadku wydobycia, odpowiednio 26% i 4%. Z wyjątkiem stosunkowo
niewielkiego wzrostu wydobycia gazu konwencjonalnego z dna mórz o ok. 9%,
gaz łupkowy w USA musi wypełnić tę lukę, zanim będzie dodany do
dzisiejszej wysokości produkcji. 
Zgodnie z przewidywaniami EIA, w 2035 roku gaz ma dostarczać prawie tyle
samo procent energii amerykańskiej gospodarce, ile dostarcza dziś. To oznacza, że po prostu nie będzie wystarczającej ilości gazu do
szerokiego zastosowania w nowych obszarach takich jak pojazdy napędzane
gazem lub opalane gazem nowe generatory elektryczności. Daleko poza
możliwościami wyparcia ropy, gaz ziemny najprawdopodobniej nadal będzie
używany do tych samych celów, co obecnie – do ogrzewania budynków, jako
źródło ciepła w procesach przemysłowych i jako surowiec petrochemiczny.

Wyobraźmy sobie przez chwilę (mimo, że fakty temu przeczą),  że optymiści
mają rację i Stany Zjednoczone mają ilości taniego gazu wystarczające na 100 lat. Nawet gdyby to była prawda, jest to 100 lat przy dzisiejszym tempie wydobycia. Ale chwila… przemysł gazowy proponuje przecież nowe
zastosowania na dużą skalę i oczekuje normalnego wzrostu gospodarczego.
To oznacza, że tempo wydobycia musi konsekwentnie rosnąć, jeśli gaz ma
zastąpić ropę i zaspokoić cały nowy popyt. Proste obliczenia pokazują co
się dzieje z takimi twierdzeniami pod presją nawet niewielkiego wzrostu
wykładniczego.

Przy wzroście w granicach 2% rocznie (mniej więcej tyle ile wynosił
wzrost produkcji ropy przed szczytem jej wydobycia w 2005 roku), rezerwy mające wystarczyć
na 100 lat, zostaną wyczerpane w lat 56. Jeśli założymy, że produkcja
osiągnie szczyt, gdy połowa surowca zostanie wydobyta, to zostanie on
osiągnięty w ciągu 35 lat. Nawet jeśli optymiści mają rację, to przy
tempie wydobycia rosnącym zaledwie o 2% rocznie, USA osiągają szczyt wydobycia w
ciągu 35 lat. Co będzie potem?
Obraz gwałtownie się pogarsza wraz ze wzrostem tempa wydobycia. 3
procentowy wzrost wydobycia rocznie oznacza wyczerpanie w ciągu 47 lat i
szczyt w 31 lat. 5 procentowy wzrost oznacza wyczerpanie zasobów w 37
lat i szczyt po 26 latach.

Teraz rozważmy sytuację, w której krajowe zasoby są mniejsze niż
szacowano, a okaże się że gaz łupkowy nie może rozwiązać naszych
problemów energetycznych.

Ale co przeszkadza ogromnemu wzrostowi produkcji obiecywanemu przez przemysł gazowy?

Okazuje się, że podczas gdy początkowe wypływy gazu z odwiertów po skruszeniu skały są bardzo wysokie, to zwykle już w ciągu pierwszego roku maleją o 65 do 80%. Kolejny rok to dalsza utrata znacznych ilości początkowych mocy wydobywczych. Dlatego przepływy gazu z odwiertów ustalają się na bardzo niskich poziomach. To oznacza, że aby osiągnąć wzrost tempa produkcji, nowe odwierty uzupełniające muszą powstawać dostatecznie szybko by sprostać zarówno tak nagłym spadkom tempa wypływu gazu jak i potrzebie ogólnego wzrostu tempa produkcji. To tak jakby próbować wejść w górę po ruchomych schodach które poruszają się w dół (przy czym tempo ich ruchu jest dość szybkie).