Długoletnia prognoza zmian pogody nie wróży wiele dobrego

Ekstremalne zjawiska pogodowe już teraz są statystycznie zauważalnym objawem zmian klimatycznych powodowanych przez działalność człowieka. Według nowego specjalnego raportu Międzynarodowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) wydarzenia takie będą występować coraz częściej i będą powodować coraz większe i bardziej kosztowne zniszczenia.

Raport ten, znany pod skrótem SREX (pełna nazwa angielska: Special Raport on Managing the Risks of Extreme Events and Disasters to Advance Climate Change Adaptation) zawiera dwie główne części: pierwsza mówi o tym, jak spowodowane przez działalność człowieka zmiany klimatu już teraz wpływają wyraźnie na ekstemalne wydarzenia pogodowe, część druga z kolei zawiera przewidywania częstotliwości występowania tych zjawisk w drugiej połowie obecnego wieku.

Oto kilka głównych spostrzeżeń z tego raportu na temat już obserwowanych zmian klimatycznych:

• Globalnie, ilość zimnych dni i nocy spadła, zaś liczba ciepłych dni i nocy wzrosła.
• W wielu (choć nie wszystkich) regionach świata, długość i liczba fali upałów wzrosła.
• Niektóre regiony odczuwają bardziej intensywne i dłuższe okresy suszy, zwłaszcza w Europie południowej i Afryce północnej. Z kolei w innych rejonach, np. w centralnej części Ameryki Północnej i północno-zachodniej Australii, ilość i intensywność okresów suchych spadła.
• Zwiększyła się częstotliwość wydarzeń gwałtownych opadów.
• Dane na temat huraganów i tropikalnych cyklonów nie są jeszcze wystarczające żeby zauważyć wyraźne zmiany.
• Prądy strumieniowe przesunęły się w kierunku biegunów, co spowodowało podobne przesunięcie tras przynoszących opady niżów.
• Rosnący poziom mórz wywołał zwiększoną ilość ekstremalnych wydarzeń powodzi przybrzeżnych.
• Straty spowodowane przez ekstremalną pogodę zwiększyły się głównie przez wzrost populacji i zamożność ludzi. Nie jest pewne na ile zmiany klimatu przyczyniły się do zwiększenia strat materialnych.

Druga część dokumentu mówi między innymi o wzroście prawdopobieństwa występowania rzadkich ekstremalnych wydarzeń pogodowych. Jako „rzadkie” naukowcy definiują te zjawiska, których prawdopodobieństwo zajścia wynosi obecnie „raz na 20 lat”. Poniżej cytujemy kilka przewidywań z raportu:

• Naukowcy oceniają na 66% prawdopodobieństwo, że zjawiska pogodowe występujące obecnie raz na dwadzieścia lat będą występowały raz na rok lub dwa w większości regionów świata. Na dużych szerokościach geograficznych półkuli północnej zdarzenia takie będą zachodzić z częstotliwością raz na pięć lat.
• We wschodniej części Ameryki Północnej, prawdopobieństwo wyjątkowo gwałtownych opadów deszczu zmieni się na około 1-na-7 do 1-na-9 lat pod koniec obecnego wieku. Naukowcy przewidują też, że w tym samym regionie rekordowo wysokie temperatury będą rejestrowane pod koniec tego stulecia praktycznie co roku.
• Ekstremalnie rekordowe temperatury, które obecnie są rejestrowane raz na 20 lat, zwiększą się od 1 ^oC do 3^oC w połowie obecnego wieku i o 2 ^oC do 5 ^oC pod koniec stulecia.
• Jest 66% szansy, że pod koniec stulecia częstotliwość występowania bardzo gwałtownych opadów w proporcji do całości opadów w wielu rejonach globu zwiększy się. Zjawisko to dotyczy głównie regionów tropikalnych i wysokich szerokości geograficznych, zaś w zimie – średnich wysokości geograficznych na półkuli północnej (m.in. w Polsce).
• Zwiększą się wielkie opady deszczu i moc wiatrów związanych z cyklonami tropikalnymi.
• Susze będą bardziej intensywne w pewnych porach roku w niektórych regionach.
• Zwiększone ryzyko suszy istnieje zwłaszcza w regionie śródziemnomorskim, w centralnej Europie, w centralnych obszarach Ameryki Północjej, w Ameryce Środkowej i w Meksyku, w północnej Brazylii i w północnej Afryce.

Powyższe prognozy zostały sformułowane przez naukowców z wyników symulacji przy pomocy modeli klimatycznych. Wybrane rezultaty tych symulacji dla Europy, zachodniej Azji i północnej Afryki są przedstawione poniżej na dwóch rysynkach. Kolory oznaczają trzy różne scenariusze emisji: kolor niebieski zakłada scenariusz B1, zielony scenariusz A1B, zaś czerwony scenariusz A2. Scenariusz B1 odpowiada dosyć niskiemu poziomowi emisji CO2 i innych gazów cieplarnianych, zaś scenariusze A1B i A2 przyjmują, stopniowo, coraz większe emisje. Rezultaty są oparte na 14 modelach klimatycznych. Prostokąty oznaczają zakres zgodności co najmniej 50% modeli, zaś pionowe linie pokazują cały zakres wyników z wszystkich modeli.

Rysunek 1. Przewidywana częstotliwość ekstremalnie gorących temperatur, które w latach 1981-2000 występowały raz na dwadzieścia lat. Wykresy pokazują rezultaty przewidywań dla dwóch horyzontach czasowych: lata 2046 do 2065, oraz 2081 do 2100. Kolory oznaczają trzy różne scenariusze emisji: kolor niebieski zakłada scenariusz B1, zielony scenariusz A1B, zaś czerwony scenariusz A2 (najwyższe emisje). Numery wykresów: 11-Europa północna, 12-Europa środkowa, 13-Europa południowa i region śódziemnomorski, 14-Sahara, 19-zachodnia Azja. Źródło: raport SREX

Rysunek 2. Przewidywana częstotliwość wydarzeń ciężkich opadów, które w latach 1981-2000 występowały raz na dwadzieścia lat. Wykresy pokazują rezultaty przewidywań dla dwóch horyzontach czasowych: lata 2046 do 2065, oraz 2081 do 2100. Kolory oznaczają trzy różne scenariusze emisji: kolor niebieski zakłada scenariusz B1, zielony – scenariusz A1B, zaś czerwony – scenariusz A2 (najwyższe emisje). Numery wykresów: 11-Europa północna, 12-Europa środkowa, 13-Europa południowa i region śódziemnomorski, 14-Sahara, 19-zachodnia Azja. Źródło: raport SREX

Prognozy dla południowej Europy, państw regionu Sahary i Bliskiego Wschodu są dosyć jednoznaczne bez względu na scenariusz emisji. Zdarzenia ekstremalnych upałów, obecnie obserwowane mniej więcej raz na dwadzieścia lat, już w połowie stulecia będą występować co 2-3 lata, a pod koniec wieku będą one następować praktycznie co roku. Częstotliwość występowania wysokich opadów pozostanie w tym rejonie praktycznie nie zmieniona, co w połączeniu z wysokimi temperaturami i rosnącą populacją wskazuje na znacznie gorszą sytuację w zaopatrzeniu w wodę.

Przewidywania dla Europy Środkowej są mniej drastyczne. Ale tutaj też nie ma się z czego cieszyć. Modele przewidują, że lata bardzo gorące (obecnie spotykane raz na 20 lat) będziemy odczuwać w połowie wieku co 3 do 5 lat i co około 2 lat pod koniec stulecia. Z kolei prawdopodobieństwo ekstremalnych opadów i związanych z tym bardzo kosztownych powodzi wzrośnie pod koniec stulecia prawie dwukrotnie w porównaniu z obecną sytuacją.

Należy jeszcze tutaj dodać, że rzeczywiste emisje przekraczają obecnie najbardziej pesymistyczny scenariusz (A2) rozważany w raporcie. Jeśli ludzkość będzie dalej ignorować problem ocieplającego sie klimatu, to przewidywania z raportu IPCC należy przyjąć jako zaniżone.

Irek Zawadzki

Źródło Weather Underground, raport SREX