Polityka klimatyczna a gospodarka w Chińskiej Republice Ludowej
Od końca lat 70’ głównym celem rządu Chińskiej Republiki Ludowej
(ChRL) jest rozwój gospodarczy. Przez lata, aż do dziś utrzymywano
wysoki 10% wzrost PKB. Przy takim tempie rozwoju krajowe źródła szybko
stały się niewystarczające i Chiny zostały zmuszone do importu surowców
energetycznych, w tym ropy naftowej. Tym samym, Chiny wkroczyły na nową
dla siebie drogę uzależnienia rozwoju gospodarczego od czynników
zewnętrznych.
Największą ofiarę za rozwój Chin
poniosło środowisko naturalne. W sposób niekontrolowany przez lata
zanieczyszczano rzeki, nieodpowiednio gospodarowano odpadami, dbając
jedynie o dodatni wzrost gospodarczy. W samym roku 2005, chińska
gospodarka wyemitowała do atmosfery 7,5 mld ton gazów cieplarnianych,
wyprzedzając tym samym Stany Zjednoczone, uchodzące za największego
emitenta tych gazów. Skutki zaniechań z przeszłości stają
się obecnie coraz poważniejszym problemem Państwa Środka.
Logika wydarzeń zdaje się być następująca: zmiany klimatu wpływają na
rozwój Chin, a rozwój Chin wpływa na zmiany klimatu. Rządzący nie
zrezygnują z dalszego rozwoju, zatem nie pozostaje nic innego jak
zminimalizowanie negatywnego wpływu, jaki wywiera on na środowisko, w
tym na klimat. Z powodu położenia geograficznego Chiny są bardzo podatne
na negatywne konsekwencje zmian klimatu. Większość społeczeństwa żyje
na terenach nizinnych oraz na terenach zagrożonych zalaniem w przypadku
podniesienia się poziomu wody. Wszelkie anomalie pogodowe mogą wywołać
kataklizmy na dużą skalę i zagrozić załamaniem rozwoju gospodarki.
Instytucje odpowiedzialne za politykę klimatyczną
Przed rokiem 1998, instytucją odpowiedzialną za prace nad polityką
klimatyczną była Chińska Administracja Meteorologiczna
(CAM). Wspólnie z Chińską Akademią Nauk przygotowywała
raporty o konsekwencjach zmian klimatycznych. Naukowcy tych instytucji
uczestniczyli w pierwszych Spotkaniach Stron Konwencji Klimatycznej
UNFCCC (Conference of the Parties – COP). Jednak, w obliczu
coraz bardziej odczuwalnych skutków zmian klimatu i intensyfikacji
anomalii pogodowych oraz wpływu tych czynników na chińską gospodarkę,
kompetencje w działań i obowiązków w tych obszarach zostały podniesione w
hierarchii administracji państwowej. Obecnie najważniejszym urzędem
zajmującym się polityką klimatyczną jest Narodowa Komisja Rozwoju i
Reform (NKRR). Jest ona jedną z najpotężniejszych instytucji
państwowych w Chinach, odpowiadającą za administrację oraz planowanie
chińskiej gospodarki bezpośrednio przed Radą Państwa. W
ramach NKRR został wydzielony Departament ds. Zmian Klimatu do którego
zadań należy analiza wpływu zmian klimatu na rozwój społeczny i
gospodarczy Chin oraz tworzenie ogólnonarodowych strategii. W
ramach NKRR dochodzi do intensywnej współpracy pomiędzy departamentem
odpowiedzialnym za klimat a Biurem Energii. Obie komórki rozwijane są
prawie równolegle. W roku 2005 utworzono Główne Narodowe Biuro ds.
Energii, będące częścią Rady Państwa. Dwa lata później założony został
Centralny Narodowy Komitet ds. Zmian Klimatu (CNKZK).
Przewodniczącym Komitetu jest premier Wen Jiabao, który wraz z
pozostałymi 20 ministerstwami oraz urzędami państwowymi
koordynuje jego prace. Celem prac CNKZK jest międzyresortowa koordynacja
strategii i polityki klimatycznej. Na poziomie instytucjonalnym chińska
polityka klimatyczna jest tworzona równolegle z polityka energetyczną.
Obie stały się jednymi z najważniejszych polityk wewnętrznych ChRL.
Skutki globalnego ocieplenia
Globalne ocieplenie było długo ignorowane przez chińskich polityków.
Jednakże w ciągu ostatnich lat, przeprowadzone badania
wykazały silny wpływ zmian klimatu na gospodarkę Chin. Do rządzących
przemówiły nasilające się w ostatnich latach katastrofy naturalne.
Tereny uprawne na zmianę nawiedzają susze i powodzie, co
zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu Chin. W 2001 roku, rządy ChRL oraz
Wielkiej Brytanii wspólnie zainicjowały kilkuletni projekt „Wpływ Zmian
Klimatycznych na Chińskie Rolnictwo”. Wyniki badań zostały
przedstawione dopiero w 2008 roku, a także podczas 14 Konferencji Stron
UNFCCC w Poznaniu (COP-14). Okazało się, że nawet przy wzmożonym
nakładzie technologicznym, Chiny najprawdopodobniej nie uchronią się
przed spadkiem produkcji rolnej. Według przedstawionego raportu jest to
spowodowane w znacznym stopniu globalnym ociepleniem, a Chiny muszą
liczyć się z jeszcze poważniejszymi, intensywniejszymi anomaliami
pogodowymi. W ubiegłym wieku średnia temperatura roczna wzrosła w
Chinach o 0,6-0,8°C, co przyczyniło się między innymi do utraty ponad
20% powierzchni lodowców. Podwyższenie poziomu światowych
mórz o 1 metr, oznaczałoby konieczność przesiedlenia w Chinach 67
milionów ludzi. Departament Usuwania Skutków Klęsk
Żywiołowych w Ministerstwie Spraw Cywilnych ustalił, że z
powodu wzrastającej liczby kataklizmów ich ofiarą mogło paść już nawet
400 milionów obywateli, powodując szacunkowe roczne straty w gospodarce w
wysokości 200 miliardów juanów. Dla rządu chińskiego
profilaktyka ma przełożenie ekonomiczne – zapobieganie dalszym zmianom
klimatu i degradacji środowiska naturalnego jest tańsze, niż zaniechanie
działań adaptacyjnych i mitygacyjnych.
Chiński sektor energetyczny
Podstawowym surowcem energetycznym Chin są wysokoemisyjne paliwa
kopalne. Rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną, rozwój
energochłonnej gospodarki i zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego są
jednymi z priorytetów chińskiego rządu. W roku 2004, 67,7%
produkowanej energii elektrycznej pochodziło z elektrowni węglowych, a
22,7% z elektrowni zasilanych ropą naftową. Tylko 7% energii pochodziło z
elektrowni niskoemisyjnych, w tym atomowych i wodnych. Uzależnienie od
paliw kopalnych powoduje ciągły wzrost emisji gazów cieplarnianych. W
latach 90’ emisje te wzrosły o prawie 40%, przy jednoczesnym,
czterokrotnym wzroście zapotrzebowania na energię w latach 1980-2006. W
2000 roku, Chiny były odpowiedzialne za 15% ich światowych emisji.
Przewiduje się, że do roku 2030 Chiny będą produkowały ponad jedną
czwartą światowych emisji gazów cieplarnianych.
Chińskie władze prowadzą obecnie politykę polegającą na zamykaniu
najmniej wydajnych elektrowni, podnoszeniu efektywności energetycznej
oraz produkcji energii ze źródeł odnawialnych. W latach
1980-2006 zapotrzebowanie energetyczne na wyprodukowaną jednostkę PKB
spadło o 60% i obecnie kształtuje się na poziomie porównywalnym do
większości krajów wysoko rozwiniętych. Pozytywnym sygnałem jest również
spadająca emisja CO2 na jednostkę PKB. Do roku
2020, Chiny planują zwiększyć produkcję energii elektrycznej ze źródeł
odnawialnych do 15%. Projekty obecnie realizowane w ramach
chińskiej polityki energetycznej mają na celu redukcję emisji gazów
cieplarnianych, do których zobowiązały się Chiny, przy jednoczesnym
uniezależnieniu się od importowanych surowców energetycznych.
Perspektywa międzynarodowa
W roku 2002 Państwo Środka ratyfikowało Protokół z Kioto rozpoczynając
tym samym swój aktywny udział w światowych negocjacjach klimatycznych. W
ramach procesu negocjacyjnego UNFCCC Chiny mają status kraju
rozwijającego się i w negocjacjach często reprezentują interesy grupy
G-77. Chiny wielokrotnie podkreślały, że jakiekolwiek
podjęcie działań państw rozwijających się, wynikające z Konwencji
Klimatycznej, są uzależnione od postawy i wywiązywania się z zobowiązań
przyjętych przez kraje rozwinięte. Chiny uważają, że rozwój gospodarczy
tych krajów odbył się kosztem obecnych zmian klimatu. Sugerują, że
powinny one ponieść najwyższe koszty redukcji emisji gazów
cieplarnianych, przeznaczyć fundusze na pomoc w adaptacji do zmian
klimatu dla krajów Trzeciego Świata, oraz umożliwić transfer niezbędnych
technologii. Państwo Środka obawia się, że międzynarodowe negocjacje
dotyczące klimatu są w istocie narzędziem Zachodu mającym na celu
zahamowanie rozwoju chińskiej gospodarki. Fiasko negocjacji w Kopenhadze
podczas COP-15 wynika między innymi z braku zrozumienia dla polityki
klimatycznej Chin. Chińskie stanowisko negocjacyjne oparte jest na
wyliczeniu emisji CO2 per capita, co jest nie do przyjęcia
dla krajów rozwiniętych. Ponadto, Państwo Środka uważa, że to kraje
rozwinięte ponoszą historyczną odpowiedzialność za obecnie zachodzące
zmiany klimatu i powinny wywiązać się z przyjętych w Protokole z Kioto
zobowiązań pomocy finansowanej i technologicznej krajom grupy G-77.
Chiny natomiast starają się wprowadzić na arenę międzynarodową własny
model walki ze zmianami klimatu, oparty przede wszystkim na
nieograniczaniu rozwoju gospodarczego krajów poprzez nakładanie limitów
emisji gazów cieplarnianych. Na początku listopada 2009 roku na Forum
Współpracy Chiny-Afryka (FOCAC) jednym z postanowień
końcowych były założenia wspólnej polityki przeciwdziałaniu zmianom
klimatycznym. Założono specjalny fundusz mający na celu
finansowanie projektów ekologicznych. Jednocześnie należy pamiętać o
silnej gospodarczej zależności pomiędzy Chinami a Afryką, która
eksportuje do Chin znaczące ilości surowców energetycznych.
Z perspektywy chińskiej polityka klimatyczna jest elementem polityki
energetycznej, będącej najważniejszym elementem polityki gospodarczej
kraju. Wprowadzane obecnie zmiany postrzegane są jako korzystne dla
gospodarki. Powodują zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych
zwiększając bezpieczeństwo energetyczne kraju. Ponadto, adaptacja do
zmian pogodowych i przewidywanych skutków zmian klimatu jest
ekonomicznie bardziej uzasadnione niż droższe usuwanie szkód. Rozwój
gospodarczy jest dla Chin sprawą wewnątrzpaństwową o najwyższym
znaczeniu. Klimat i gospodarka są traktowane przez Chiny nierozłącznie i
dlatego tak trudno jest im przyjąć międzynarodowe zobowiązania
dotyczące redukcji gazów cieplarnianych.
Autor: Marcin Szwajkajzer
Analizy i Opinie CSM „Zmiany klimatu: wyzwania dla gospodarki”, Nr 8 (marzec) / 2010
Marcin Szwajkajzer – Student Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie na
kierunkach Stosunki Międzynarodowe oraz Finanse i Bankowość. W 2009 roku
praktykant w Departamencie Azji i Pacyfiku w Ministerstwie Spraw
Zagranicznych. W latach 2008-2009 student na SOAS w Londynie na kierunku
China Contemporary Studies.
Źródło: 
