Arktyczny sezon topnienia 2009
Lód Arktyki w tym roku doznał kolejnego ponadprzeciętnego letniego topnienia, a według NSIDC (National Snow and Ice Data Center) zasięg pokrywy lodowej był trzecim najmniejszym w historii pomiarów.
12 września 2009, pokrywa lodowa skurczyła się do 5.10 miliona km2. Zajmowany przez lód obszar był mniejszy o 1.61 mln km2
, czyli o 24 procent poniżej średniej z lat 1979 – 2000, i jedynie w
latach 2007 i 2008 lodu było mniej, niż w tym roku, odpowiednio o 970 i
580 tysięcy km2.
Mamy już dwa kolejne lata, w których
nie padł nowy rekord minimum powierzchni pokrywy lodowej, jednak wcale
nie oznacza to, że lód w Arktyce się odradza. Mniejsze jego topnienie w
lecie 2009 względem 2007 i 2008 wynika głównie z innego układu ciśnień
i będącej tego skutkiem odmiennej cyrkulacji atmosferycznej. Powstałe
wiatry transportowały lód w stronę wybrzeża Syberii i przeciwdziałały
wypychaniu lodu poza Ocean Arktyczny. W ostatnich dwóch latach,
dominujące wiatry sprzyjały transportowi lodu z Arktyki przez cieśninę
Frama na wschód od Grenlandii.
Otwarcie Przejść Północnych
Marynarze
podejmowali próby przepływania Przejściem Północnowschodnim,
permanentnie zablokowaną przez lód trasą morską wzdłuż północnych
wybrzeży Rosji, już od roku 1553, lecz bez powodzenia.
Droga morska otworzyła się
do żeglugi po raz pierwszy
w znanej historii dopiero podczas rekordowych roztopów w
roku 2005. Lód w przejściu Północnowschodnim roztopił się ponownie w
roku 2008. Także w rezultacie obecnego topnienia lodu, Przejście
Północnowschodnie stało się wolne od lodu i żeglowne.
Analizy satelitarne Polarnej Grupy Badawczej na Uniwersytecie Illinois i Narodowego Centrum Danych Śniegu i Lodu
(National Snow and Ice Data Center) pokazują, że ostatnie pozostałości
lodu blokujące trasę wzdłuż północnych wybrzeży Rosji stopniały pod
koniec sierpnia, pozwalając na żeglugę z Europy do Alaski po wolnych od
lodu wodach.
Przejście Północnozachodnie po raz pierwszy w
historii otworzyło się w roku 2007, po czym znów w 2008 i na krótko w
tym roku. Ostatnie badania Stephena Howell z Uniwersytetu Waterloo w
Kanadzie pokazują, że to, czy Przejście Północnozachodnie jest wolne od
lodu w mniejszym stopniu zależy od obszaru topnienia, a bardziej od
tego, czy wieloletni lód zostanie wepchnięty do kanałów. Okazuje się,
że w miarę, jak lód staje się coraz cieńszy, lód może łatwiej wpływać
do kanałów, zapobiegając regularnemu otwieraniu się Przejścia
Północnozachodniego, jeśli dominujące wiatry będą wpychać lód do jego
kanałów.
Zasięg lodu morskiego 2.09.2009, wyróżnione są Przejście Północnozachodnie (czerwone) i Północnowschodnie (zielone).
Pomarańczowe linie pokazują medianę skraju pokrywy lodowej na dzień 2.09 dla okresu 1979 – 2000.
Wykres z: National Snow and Ice Data Center.
Początek żeglugi handlowej w Przejściu Północnowschodnim
Tegoroczne
otwarcie Przejścia to czwarty raz od pięciu lat, kiedy Przejście
Północnowschodnie jest wolne od lodu, co nie uszło uwagi kompanii
żeglugowych. Dwa niemieckie statki wyruszyły 21 sierpnia w pierwszy w
historii komercyjny rejs przez Przejście Północnowschodnie bez pomocy
lodołamaczy. Trasa ta to najkrótsza droga do Japonii, pozwalająca na
zaoszczędzenie blisko 1/3 paliwa. W miarę dalszego kurczenia się lodu w
Arktyce, letnia żegluga u północnych wybrzeży Rosji stanie się czymś
normalnym.
Kiedy Przejścia Północne były wolne od lodu?
Ludzie
próbowali penetracji Przejścia Północnowschodniego od roku 1553, gdy
brytyjski odkrywca Sir Hugh Willoughby podjął próbę przepłynięcia nim
na 3 statkach obsadzonych 62 ludźmi. Uwięźli w lodach u północnych
brzegów Finlandii, a ich zamarznięte zwłoki odnaleziono rok później.
Brytyjski odkrywca Henry Hudson (od którego nazwiska nazwę wzięły Rzeka
Hudsona i Zatoka Hudsona) zginął w roku 1611 próbując przebyć Przejście
Północnozachodnie u brzegów Kanady. Wcześniej w latach 1607 i 1608 bez
powodzenia próbował przepłynąć Przejściem Północnowschodnim. Przejście
Północnowschodnie pozostawało zamknięte dla żeglugi (bez pomocy
lodołamaczy) od roku 1553 aż do 2005. Badania opublikowane ostatnio w
czasopiśmie Science sugerują, że wcześniej przed 2005 rokiem, trasa ta
było otwarta 5-7 tysięcy lat temu, kiedy inne ustawienie orbity Ziemi
powodowało, że północna półkula Ziemi otrzymywała w lecie więcej
energii od Słońca. Wkrótce możemy mieć więcej informacji. Nowe techniki
badawcze badające związki organiczne pozostawione w osadach arktycznych
przez żyjące w morzu okrzemki dają nadzieję na uzyskanie szczegółowych
informacji o zasięgu lodu morskiego aż do okresu 12 tysięcy lat temu
(Belt et al., 2007). Badacze studiują osady wzdłuż Przejścia
Północnozachodniego, licząc na określenie, kiedy przejście to było
ostatnio otwarte – jest możliwe, że po raz ostatni przed rokiem 2007
miało to miejsce w interglacjale Eemskim około 125 tysięcy lat temu.
Arktyka najcieplejsza od tysięcy lat
Według opublikowanego 4 września w Science opracowania pt. „Współczesne zaburzenia w długoterminowym trendzie ochładzania się Arktyki” ostatnie dziesięciolecie w Arktyce było najcieplejszym w ciągu ostatnich 2000 lat. Ponadto, cztery z pięciu najcieplejszych dziesięcioleci ostatnich 2000 lat przypada na okres pomiędzy 1950 a 2000 rokiem, pomimo faktu, że energia otrzymywana ze Słońca latem w Arktyce przez ostatnie 2000 lat stale spadała. Od
początku naszej ery temperatura na biegunie północnym obniżała się o
0,2 st. C na tysiąclecie. Nagle, 50 lat temu, trend ten uległ zmianie.
Trend temperatur w Arktyce w ciągu ostatnich 2000 lat
Temperatury w Arktyce zaczęły rosnąć około roku 1900 i są o 1.4°C wyższe, niż powinny być biorąc pod uwagę ilość światła słonecznego, docierającego latem do Arktyki. Gdyby nie wytwarzane przez ludzi gazy cieplarniane, letnie temperatury w Arktyce, w ciągu ostatniego wieku stopniowo by się obniżały.
Odnośniki
Belt, S.T., G. Masse, S.J. Rowland, M. Poulin, C. Michel, and B. LeBlanc, „A novel chemical fossil of palaeo sea ice: IP25”, Organic Geochemistry, Volume 38, Issue 1, January 2007, Pages 16-27.
Darrell S. Kaufman, David P. Schneider, Nicholas P. McKay, Caspar M. Ammann, Raymond S. Bradley, Keith R. Briffa, Gifford H. Miller, Bette L. Otto-Bliesner, Jonathan T. Overpeck, Bo M. Vinther, and Arctic Lakes 2k Project Members, 2009, „Recent Warming Reverses Long-Term Arctic Cooling”, Science 4 September 2009: 1236-1239.
Howell, S. E. L., C. R. Duguay, and T. Markus. 2009. Sea ice conditions and melt season duration variability within the Canadian Arctic Archipelago: 1979-2008, Geophys. Res. Lett., 36, L10502, doi:10.1029/2009GL037681.
