Skąd się wzięły 2°C
Na podstawie dostępnych dowodów naukowych na poważne zmiany na poziomie regionalnym, pod koniec lat 80’ XX wieku, Grupa Doradcza składająca się ze Światowej Organizacji Meteorologicznej, Międzynarodowej Rady Unii Naukowych oraz Programu Środowiskowego ONZ zaproponowała uznanie wzrostu średniej temperatury Ziemi o 2°C względem poziomu sprzed rewolucji przemysłowej za „górną granicę, powyżej której spodziewany jest gwałtowny wzrost ryzyka poważnego zniszczenia ekosystemów oraz wystąpienia nieliniowych reakcji systemu”5.
Następnie Niemiecka Rada ds. Zmian Globalnych6 również zarekomendowała cel 2°C na podstawie założenia, że ocieplenie powinno pozostać w granicach wyznaczonych przez niedawne ciepłe okresy międzylodowcowe (interglacjały). W roku 1996, po zapoznaniu się z wnioskami Drugiego Raportu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC)7, w którym ukazane zostały poważne skutki, jakie niósłby za sobą wzrost temperatury Ziemi powyżej 2°C, cel ten jako pierwsza przyjęła Unia Europejska8.
CZY 2°C TO CEL NAUKOWY?
Czy ograniczenie wzrostu temperatury o 2°C to cel naukowy czy nienaukowy?
Ani taki, ani taki. To cel polityczny bazujący na wynikach badań naukowych, coś w rodzaju ograniczenia prędkości w ruchu samochodowym. Cele tego typu zawsze stanowią swego rodzaju osądy wartościujące podejmowane przez decydentów, poinformowanych przez środowisko naukowe o możliwych konsekwencjach - w tym przypadku nie powstrzymania wzrostu średniej temperatury planety na poziomie poniżej 2°C. W świetle wiedzy naukowej, zebranej w Czwartym Raporcie IPCC, ciężko byłoby dojść do jakiejkolwiek innej konkluzji, niż takiej, że zapobieżenie „niebezpiecznej antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny” oznacza ograniczenie wzrostu średniej temperatury do nie więcej niż 2°C lub nawet znacznie niższego.
Z jednej strony, uprawnione są twierdzenia, że już obecne zmiany klimatyczne są niebezpieczne dla ludzi (np. fale upałów, które wystąpiły w Europie w 2003 roku, przyczyniając się do śmierci dziesiątek tysięcy ludzi 9,10). Pomimo, że jak do tej pory globalne ocieplenie przebiegało dość łagodnie (wzrost średniej temperatury o 0.8°C), to zaobserwowano już nie tylko rekordowe fale upałów, ale też przesuwanie się stref klimatycznych, roztapianie się wiecznej zmarzliny, bezprecedensowe masowe blaknięcie koralowców spowodowane przez nadzwyczaj wysokie temperatury wód morskich11, zakwaszanie się oceanów, podnoszenie się poziomu oceanów, zniknięcie istniejących od kilkunastu tysięcy lodowców, rekordowe susze, częstsze występowanie najbardziej potężnych i niszczycielskich cyklonów tropikalnych wynikające ze wzrostu temperatury powierzchniowych wód morskich12.
Biorąc pod uwagę informacje przedstawione w Czwartym Raporcie IPCC oraz obserwacje i prognozy poczynione od tego czasu, jakikolwiek system wartości domagający się postawienia granicy powyżej 2°C wydaje się ocierać o absurd. Jeśli za „niebezpieczne” nie uznać takich zjawisk jak: całkowita zagłada raf koralowych, jeszcze bardziej intensywne susze w regionie śródziemnomorskim13, nagłe przekształcenie się południowo-zachodnich części USA w gleby półpustynne14, duże prawdopodobieństwo wzrostu intensywności cyklonów15 czy praktyczną pewność wielometrowego podniesienia się poziomu mórz w dłuższym okresie czasu16, to z pewnością jest to swego rodzaju osąd wartościujący. Jednakże, dla większości ludzi osąd ten będzie nie do zaakceptowania.
2°C TO NIE JEST BEZPIECZNY POZIOM
Oczywiście, 2°C nie stanowi „bezpiecznego poziomu”. Dlatego też 80 państw rozwijających się, które są najbardziej narażone na skutki zmian klimatycznych apeluje o ograniczenie globalnego ocieplenia do poziomu wynikającego z utrzymania wzrostu temperatury poniżej poziomu 1.5°C, a nie poniżej 2°C. Państwa te to między innymi kraje Sojuszu Małych Państw Wyspiarskich oraz grupa Najsłabiej Rozwiniętych Państw, które są najbardziej narażone na konsekwencje zmian klimatu. W przypadku tych państw globalne ocieplenie wynikające ze wzrostu średniej temperatury na poziomie 2°C spowoduje zmiany nie do zaakceptowania. Długoterminowe podnoszenie się poziomu mórz najprawdopodobniej położy kres historii wielu z nisko położonych wysp, nawet przy ociepleniu na poziomie 2°C.
Przy tym poziomie ocieplenia, o ile nie wcześniej, najprawdopodobniej zniknie letni lód morski w Arktyce, a wraz z nim unikalne ekosystemy i gatunki zależne od lodu, np. niedźwiedź polarny. Nie da się wykluczyć, że nawet przy ograniczeniu wzrostu temperatury do poniżej 2°C nastąpi przyspieszone topnienie lądolodu grenlandzkiego oraz rozpad lądolodu Zachodniej Antarktydy, co doprowadzi w najbliższych stuleciach do zalania nie tylko wysp koralowych, ale też gęsto zaludnionych delt rzek oraz nisko położonych obszarów przybrzeżnych na całym świecie. Ograniczenie wzrostu temperatury do poziomu 2°C z pewnością pomogłoby jednak w zapobieżeniu najgorszym skutkom zmian klimatu. Dlatego też 2°C jest często uznawane za granicę po przekroczeniu której będziemy narażeni na zagrożenia, którym nie będziemy w stanie sprostać.
Przypisy:
5. Pod redakcją Rijsberman F. J. i R. J. Stewart. Targets and Indicators of Climate Change, Environment Institute, Sztokholm (1990).
6. WBGU – Wissenschaftlicher Beirat der Bundesregierung Globale Umweltveränderungen. Szenario zur Ableitung globaler CO2–Reduktionsziele und Umsetzungsstrategien, Stellungnahme zur ersten Vertragsstaatenkonferenz der Klimarahmenkonvention in Berlin. Sondergutachten (1995).
7. http://www.ipcc.ch/pdf/climate-changes-1995/ipcc-2nd-assessment/2nd-assessmenten.pdf
8. 1939 spotkanie Rady, Luksemburg, 25 czerwca 1996, i http://ec.europa.eu/environment/climat/pdf/brochure_2c.pdf
9. Światowa Organizacja Zdrowia (2004) Heat-waves: risks and responses. Światowa Organizacja Zdrowia.
10. Schär C., P. L. Vidale, D. Lüthi, C. Frei, C. Häberli, M. A. Liniger, C. Appenzeller. The role of increasing temperature variability in European summer heatwaves, Nature, 427 (2004).
11. Hoegh-Guldberg, O. Low coral cover in a high-CO2 world. J. Geophys. Res. 110, 1-11 (2005).
12. Pod redakcją Pachauri, R.K. i A. Reisinger, Climate Change: Synthesis Report, Contribution of Working Groups I, II and III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC, Genewa, Szwajcaria (2007).
13. Sheffield, J. i E. Wood. Projected changes in drought occurrence under future global warming from multi-model, multi-scenario, IPCC AR4 simulations. Climate Dynamics, 31(1): 79-105 (2008).
14. Seager, R., M. Ting, i in. Model Projections of an Imminent Transition to a More AridClimate in Southwestern North America. Science 316(5828): 1181-1184 (2007).
15. Emanuel, K., R. Sundararajan i J. Williams. Hurricanes and Global Warming: Results from Downscaling IPCC AR4 Simulations. Bulletin of the American Meteorological Society 89(3): 347-367 (2008). http://dx.doi.org/10.1175%2FBAMS-89-3-347
16. Rohling, E. J., K. Grant, M. Bolshaw, A. P. Roberts, M. Siddall, C. Hemleben i M.Kucera. Antarctic temperature and global sea level closely coupled over the past five glacial cycles. Nature Geosci 2(7): 500-504 (2009). http://dx.doi.org/10.1038/ngeo557
