Klasyfikacja energetyczna budynków – jak czytać klasy?
Spis treści
Klasyfikacja energetyczna budynków przypisuje budynkowi literę od A+ do G na podstawie wskaźnika EP, czyli rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną na metr kwadratowy. Ten sam wynik EP nie zawsze daje tę samą literę, bo progi dla domów jednorodzinnych i bloków są różne. Jeszcze silniej działa nośnik energii. Kilowatogodzina prądu z sieci waży w EP ponad dwanaście razy więcej niż kilowatogodzina z biomasy.
Co mierzy klasa energetyczna budynku?
Litera klasy przekłada na skalę jedną liczbę: wskaźnik EP, czyli roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną w kWh/(m²·rok). Wartość odnosi się do metra kwadratowego powierzchni o regulowanej temperaturze.
Według rozporządzenia w sprawie metodologii wskaźnik wyznacza się jedną z dwóch metod. Metoda zużyciowa odnosi się do faktycznego sposobu użytkowania budynku. Metoda obliczeniowa zakłada standardowy sposób użytkowania i standardowe warunki klimatyczne. Dwie rodziny w identycznych domach mogą więc mieć ten sam wynik i zupełnie różne zużycie.
Świadectwo podaje trzy wskaźniki, z których każdy wynika z poprzedniego. Energia użytkowa EU to ciepło potrzebne w pomieszczeniach i w wodzie, zależne od przegród i wentylacji. Energia końcowa EK dodaje do niej straty instalacji – kotła, przewodów, zasobnika – i najbliżej odpowiada temu, co mierzy licznik. Wskaźnik EP wyraża z kolei energię pierwotną: EK powiększoną o nieodnawialne nakłady na dostarczenie każdego nośnika energii do budynku.
Zakres EP w budynku mieszkalnym obejmuje ogrzewanie, wentylację, ciepłą wodę i chłodzenie, natomiast wbudowana instalacja oświetlenia do niego nie wchodzi. Dlaczego zatem klasa nie zgadza się z rachunkiem? Rachunek wynika z faktycznie zużytej energii końcowej i jej ceny. W EP ta sama kilowatogodzina waży jednak różnie zależnie od źródła, o czym niżej. Wszystkie trzy wartości stoją na każdym świadectwie energetycznym. Litera klasy ma zależeć wyłącznie od EP.
Skala od A+ do G
Skala ma osiem poziomów i czyta się ją jak etykietę sprzętu AGD: im niższe EP, tym lepsza litera, a A+ stoi ponad A. Klasa A+ oznacza budynek o EP równym zero lub ujemnym, który w rocznym bilansie oddaje co najmniej tyle energii, ile pobiera. Klasę A przypisano budynkowi zeroemisyjnemu, bez spalania paliw kopalnych na miejscu. Klasa G obejmuje w dyrektywie EPBD 15% budynków o najgorszej charakterystyce w krajowym zasobie w chwili wprowadzenia skali.

Progi zależą od rodzaju budynku. W pierwszym projekcie Ministerstwa Rozwoju i Technologii budynek mieszkalny jednorodzinny miał następujące granice EP w kWh/(m²·rok):
- A+ – EP nie wyższe niż 0.
- A – do 63.
- B – do 75.
- C – do 94.
- D – do 113.
- E – do 131.
- F – do 150.
- G – powyżej 150.
Budynek mieszkalny wielorodzinny dostał w tym samym projekcie ostrzejsze progi: klasa A kończyła się na 59, a G zaczynała się powyżej 140. Wynik EP 145 oznaczał więc F w domu i G w bloku, choć liczba na świadectwie byłaby identyczna. Litery nie da się zatem odczytać bez wiedzy, do jakiej kategorii należy budynek.
Sprzeczne tabele biorą się z kolejnych wersji projektu. W nowszej wersji klasa G dla domu jednorodzinnego miała zaczynać się od EP 330. Wiążąca będzie wyłącznie tabela z rozporządzenia, które wejdzie w życie, dobrana do rodzaju budynku; każda inna jest propozycją.
Dlaczego dwa domy o podobnym zużyciu trafiają do różnych klas?

EP powstaje z pomnożenia energii końcowej przez współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej w_i, przypisany do nośnika energii. O klasie decyduje więc nie tylko to, ile energii dom potrzebuje, lecz także skąd ją bierze. Gdy dostawca nie podał własnych danych, dla prądu z systemowej sieci elektroenergetycznej przyjmuje się w_i równe 2,50, a dla biomasy spalanej w budynku 0,20. Gaz ziemny ma współczynnik 1,1 i plasuje się między nimi.

Przykład dwóch domów ilustruje siłę tego przelicznika. Oba mają EK równe 80 kWh/(m²·rok), ale pierwszy grzeje kotłem na pellet, a drugi grzejnikami elektrycznymi zasilanymi z sieci. Pierwszy osiąga EP około 16, drugi około 200 – różnica ponad dwunastokrotna przy tych samych przegrodach i zużyciu. W progach pierwszego projektu dawało to klasę A albo G dla budynków niemal bliźniaczych.
Przegrody i wentylacja działają na pierwszy czynnik iloczynu, czyli na samą ilość energii. Izolacyjność ścian, dachu i okien oraz szczelność obniżają energię użytkową. Rekuperacja odzyskuje ciepło z powietrza wywiewanego. Każda kilowatogodzina mniej w EU zmniejsza EK, ale zysk w EP zależy od tego, przez jaki w_i zostanie pomnożona.
Pompa ciepła łączy oba mechanizmy. Z jednej kilowatogodziny prądu oddaje kilka kilowatogodzin ciepła. W efekcie EK spada kilkukrotnie. Mnożnik 2,50 działa przy tym na mniejszą liczbę. Fotowoltaika pokrywa część tego prądu na miejscu, przez co z sieci trzeba dostarczyć mniej energii o wysokim przeliczniku.
Ten mechanizm widać w wymaganiach WT 2021: projektowana charakterystyka energetyczna nowego domu jednorodzinnego musi wykazać EP najwyżej 70 kWh/(m²·rok). Przy ogrzewaniu prądem z sieci trudno osiągnąć ten próg bez pompy ciepła. Który czynnik przesuwa klasę najmocniej? Zwykle nośnik energii. Rozpiętość w_i między biomasą a prądem z sieci jest ponad dwunastokrotna. Docieplenie starego budynku zmienia liczbę, którą ten współczynnik mnoży, i bywa równie skuteczne.
Co pokazuje obecne świadectwo charakterystyki energetycznej?
Wskaźnik EP stoi na pierwszej stronie świadectwa. Dokument zestawia EP budynku na suwaku z wymaganiem dla nowego budynku. Na pierwszej stronie obecnego wzoru są cztery grupy informacji:
- Wskaźniki EU, EK i EP w kWh/(m²·rok).
- Suwak z EP budynku na tle wymagania warunków technicznych.
- Udział odnawialnych źródeł w rocznej energii końcowej oraz jednostkowa emisja CO₂.
- Termin ważności i dane osoby sporządzającej.
EP i pozostałe wskaźniki wyznacza osoba z uprawnieniami do sporządzania świadectw energetycznych, wpisana do wykazu w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków. Dokument jest potrzebny przy sprzedaży, najmie i oddaniu budynku do użytkowania.
Świadectwo obowiązuje 10 lat od dnia sporządzenia, jak stanowi ustawa o charakterystyce energetycznej. Wcześniej traci ważność, gdy roboty budowlano-instalacyjne zmienią charakterystykę energetyczną budynku. Obecne świadectwo pozwala jedynie orientacyjnie porównać EP z projektowymi progami. Progi pozostają projektem, więc takie oszacowanie nie zastępuje dokumentu.
Klasa mieszkania nie musi być klasą budynku. Świadectwo energetyczne mieszkania w bloku sporządza się dla części budynku. Lokal narożny pod dachem traci przy tym więcej ciepła niż środkowy na pośrednim piętrze.
Od kiedy litera klasy trafia na świadectwo?
Na razie nie trafia. Według informacji dostępnych jesienią 2026 r. rozporządzenie wprowadzające klasy nie weszło w życie, a świadectwa podają EP wyłącznie liczbowo. Obowiązuje wzór z rozporządzenia w sprawie metodologii w brzmieniu z marca 2023 r., które skali literowej nie zawiera. Klasy ma wprowadzić nowe rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii, nad którego projektem prace wciąż trwają.
Rozbieżne daty w sieci pochodzą z kolejnych planów. W komunikacie Ministerstwa Rozwoju z lipca 2024 r. przyjęcie projektu zapowiadano na IV kwartał 2024 r., a wejście przepisów w życie na 1 stycznia 2026 r. Późniejsza wersja projektu przesuwała termin na 30 czerwca 2026 r. Unijny termin 29 maja 2026 r. minął tymczasem bez polskiego aktu.
Dla właściciela wniosek jest praktyczny. Dokument w obecnym wzorze spełnia obowiązek posiadania świadectwa energetycznego przez cały okres ważności określony w ustawie. Zmiana wzoru w rozporządzeniu tego okresu nie skraca.
Czy klasa G oznacza obowiązek termomodernizacji?

Przyjęta dyrektywa EPBD (UE) 2024/1275 nie nakłada na właściciela domu nakazu remontu w określonym terminie. Dla budynków mieszkalnych ustala krajową ścieżkę: średnie zużycie energii pierwotnej ma spaść względem 2020 r. o co najmniej 16% do 2030 r. i o 20–22% do 2035 r. Co najmniej 55% tego spadku ma pochodzić z 43% budynków o najgorszej charakterystyce, ale dobór budynków i środków należy do państwa. Budynki niemieszkalne dostają minimalne standardy: renowację 16% najsłabszych do 2030 r. i 26% do 2033 r.
Krążące terminy pochodzą ze stanowiska Parlamentu Europejskiego: klasa E do 2030 r., D do 2033 r. Ostateczny tekst tego mechanizmu dla budynków mieszkalnych nie przyjął.
Czy zatem litera G sama uruchamia obowiązek remontu? Według MRiT wprowadzenie klas nie nałoży nowych obowiązków na właścicieli, kupujących ani najemców. Ewentualne wymagania określi krajowe wdrożenie dyrektywy, w tym krajowy plan renowacji budynków, a nie sama litera na świadectwie.





