Czy pompa ciepła się opłaca? Rachunki, dotacje i czas zwrotu
Spis treści
Pompa ciepła się opłaca przede wszystkim w nowym, dobrze ocieplonym domu z podłogówką oraz przy wymianie kotła na węgiel, olej albo ogrzewania elektrycznego, bo tam roczna oszczędność jest największa. Przy sprawnym kotle gazowym kondensacyjnym i grzejnikach wymagających wysokiej temperatury zasilania zwrot wyraźnie się wydłuża. Rachunek wyznacza bowiem sprawność sezonowa urządzenia w konkretnym budynku. Nie COP z katalogu.
Jedna kilowatogodzina prądu, kilka kilowatogodzin ciepła – skąd biorą się niższe rachunki?
Pompa ciepła oddaje z jednej kilowatogodziny prądu kilka kilowatogodzin ciepła, bo prąd nie zamienia się w niej w ciepło, tylko napędza sprężarkę. Zasada działania pompy ciepła polega na przenoszeniu energii z dolnego źródła, czyli powietrza, gruntu albo wody, do instalacji w potrzebnej temperaturze. Stosunek oddanego ciepła do zużytego prądu to COP. Mierzy się go w laboratorium według normy EN 14511, zwykle w punkcie A7/W35: +7°C na zewnątrz i 35°C na zasilaniu instalacji. SCOP uśrednia tę sprawność dla całego sezonu według normy EN 14825.
W prawdziwym domu sezon wygląda jednak inaczej niż punkt katalogowy. Pomiary 77 pomp ciepła prowadzono przez cztery lata w istniejących domach jedno- do trzyrodzinnych. Roczne wskaźniki efektywności wyniosły od 2,6 do 5,4. Rozrzut tworzą mróz, temperatura zasilania i grzałka wspomagająca, która w najzimniejsze dni zamienia prąd w ciepło jeden do jednego. O rachunku decyduje więc sprawność sezonowa w twoim domu, a nie COP z punktu katalogowego.
Z czego wynika koszt pompy ciepła i roczny rachunek?
Koszt pompy ciepła to dwie osobne liczby: wydatek na start i rachunek płacony co roku. Pierwszą ustala oferta instalatora. Cena pompy ciepła z montażem zależy od mocy, typu dolnego źródła i zakresu prac przy instalacji c.o. i c.w.u. Pompa gruntowa (solanka-woda) kosztuje na starcie wyraźnie więcej niż powietrze-woda, bo wymaga odwiertów albo kolektora. W eksploatacji wypada za to taniej, ponieważ grunt zimą trzyma stabilną temperaturę i podnosi SCOP.
Roczny rachunek wynika z trzech wielkości:
- Zapotrzebowanie na ciepło – składowe wskaźnika EU dla ogrzewania z wentylacją i c.w.u., czyli energia użytkowa w kWh/(m²·rok), pomnożone przez powierzchnię ogrzewaną.
- Sprawność sezonowa – SCOP dla tej temperatury zasilania, z jaką pracuje twoja instalacja.
- Cena kilowatogodziny – zależna od taryfy; G12 i G12W mają tańsze godziny nocne, a G12W także weekendy.
Zużycie prądu w roku to zapotrzebowanie na ciepło podzielone przez SCOP. Rachunek to ten wynik pomnożony przez średnią cenę kWh. Taryfa przy pompie ciepła obniża tę cenę tylko wtedy, gdy pompa i bufor pracują głównie w tańszych strefach. Do kosztu rocznego dolicz przegląd, zwykle wymagany do utrzymania gwarancji. Dwa razy wyższa składowa EU na ogrzewanie przy tym samym urządzeniu podwaja rachunek za ogrzewanie, dlatego koszt roczny ma sens tylko obok standardu energetycznego domu.
Dotacje na pompę ciepła – Czyste Powietrze, Moje Ciepło i ulga termomodernizacyjna
Wybór programu zależy od typu domu i od tego, jakie źródło ciepła wymieniasz. Dom istniejący z kotłem na paliwo stałe kieruje cię do programu „Czyste Powietrze”. Dotacja pokrywa do 40, 70 albo 100% kosztów kwalifikowanych zależnie od dochodu. Limity dotacji Czystego Powietrza dla samej pompy powietrze-woda zależą też od zapotrzebowania domu na energię. Program wymaga audytu energetycznego, który ocenia stan domu i wskazuje najlepsze rozwiązanie. Dotację odbiera też pompa spoza listy ZUM, czyli listy zielonych urządzeń i materiałów dopuszczonych w programie.
Dla nowego domu właściwy jest program „Moje Ciepło”. Zasady programu Moje Ciepło przewidują dotację do 30% kosztów kwalifikowanych albo do 45% z Kartą Dużej Rodziny. Limit wynosi 7 000 zł na pompę powietrzną i 21 000 zł na gruntową. Wniosek przepada, gdy budynek przekracza EP 55 kWh/(m²·rok) albo ma źródło na paliwo stałe. Nabór trwa do 26.02.2027 r. albo do wyczerpania puli środków.
Dom ogrzewany gazem rzadko spełnia warunki obu programów, więc realną ścieżką bywa ulga termomodernizacyjna dla właściciela domu jednorodzinnego. Zasady ulgi termomodernizacyjnej pozwalają odliczyć od dochodu poniesione wydatki. Odliczenie nie może przekroczyć 53 000 zł łącznie na wszystkie przedsięwzięcia podatnika. Katalog obejmuje demontaż źródła na paliwo stałe. Nie obejmuje klimatyzatora z funkcją grzania, nawet z wbudowaną pompą ciepła. Wydatku pokrytego dotacją nie odliczysz. Kwoty i warunki zmieniają się z kolejnymi edycjami, więc przed umową z instalatorem sprawdź aktualny regulamin programu.
Jak policzyć okres zwrotu pompy ciepła?
Prosty okres zwrotu to różnica kosztu startowego podzielona przez roczną oszczędność, a liczy się go w czterech krokach:
- Weź cenę pompy z montażem i odejmij przyznaną dotację – liczy się kwota z decyzji, nie limit programu.
- Odlicz koszt źródła, które kupiłbyś zamiast pompy; przy sprawnym kotle, który i tak by został, ta kwota wynosi zero.
- Policz roczną oszczędność jako dotychczasowy koszt paliwa i obsługi kotła minus koszt roczny pompy z przeglądem.
- Podziel wynik dwóch pierwszych kroków przez oszczędność – otrzymasz liczbę lat.
Od czego zależy okres zwrotu od kilku do kilkunastu lat? Z mianownika. Roczna oszczędność zależy od tego, jakie źródło pompa zastępuje, więc ten sam licznik daje zupełnie inny wynik. Przy zakupie od zera mianownikiem jest różnica kosztów eksploatacji obu źródeł, jak przy wyborze między pompą ciepła a peletem.
Druga zmienna to dotacja. Zmniejsza licznik, więc skraca zwrot o tyle lat, ile rocznych oszczędności mieści się w jej kwocie. Wyliczenie bez dotacji albo z maksymalnym limitem zamiast przyznanej kwoty da inny okres niż twój.
Fotowoltaika skraca zwrot mniej, niż sugeruje jej roczna produkcja. Instalacja produkuje najwięcej latem, gdy pompa grzeje głównie c.w.u. W net-billingu nadwyżki rozlicza się po cenach rynkowych. Do oszczędności dolicz więc przede wszystkim prąd zużyty na bieżąco latem i w miesiącach przejściowych.
Korzyści poza rachunkiem
Codzienność bez opału to pierwsza korzyść, której nie widać w rachunku zwrotu. Znika zamawianie i składowanie paliwa, wynoszenie popiołu i czyszczenie przewodu dymowego przez kominiarza. Co zostaje z obsługi? Głównie przegląd pompy ciepła raz w roku: czyszczenie wymienników, kontrola ustawień i wymiana filtrów.
Pompa przejmuje przy okazji dwie funkcje. Grzeje c.w.u. przez cały rok. Model rewersyjny latem chłodzi dom przez podłogówkę albo klimakonwektory, do czego w domu z kotłem potrzeba osobnego urządzenia. Przy pompie ciepła typu monoblok obie funkcje zajmują w domu kąt z zasobnikiem c.w.u., bo cały obieg chłodniczy stoi na zewnątrz.
Żywotność urządzenia producenci deklarują na 15–20 lat, dla monobloków nawet na 20–25 lat. Wyznacza ją przede wszystkim sprężarka. Na miejscu pompa nie emituje spalin. Jej emisja CO₂ zależy od miksu energetycznego sieci i spada wraz z udziałem OZE. Przy zwrocie na granicy opłacalności te korzyści mogą przesądzić o decyzji.
Kiedy pompa ciepła wygrywa?
Pompa ciepła ma największą przewagę w nowym, dobrze ocieplonym domu z ogrzewaniem podłogowym. Według analizy kosztów ogrzewania POBE w domu z podłogówką pompa powietrze-woda kosztuje w eksploatacji mniej niż kondensacyjny kocioł gazowy. Nowy dom musi spełniać WT 2021, czyli EP do 70 kWh/(m²·rok), co zwykle zapewnia już projekt. Druga wygrana to wymiana kotła na paliwo stałe, olej albo ogrzewania elektrycznego. Różnica rocznych kosztów jest wtedy duża. Przy paliwie stałym start obniża też dotacja.
A jeśli w domu działa sprawny kocioł gazowy kondensacyjny? Zwrot wyraźnie się wtedy wydłuża. W praktyce wybór między pompą ciepła a gazem zależy głównie od instalacji. Przy grzejnikach wymagających wyższej temperatury zasilania pompa kosztuje w eksploatacji więcej niż taki kocioł.
Stary dom z małymi grzejnikami potrzebuje najpierw termomodernizacji albo większych grzejników. Orientacyjnym progiem jest zasilanie powyżej 55°C wymagane w mróz. Ocieplenie ścian i dachu obniża zapotrzebowanie, a razem z nim temperaturę, przy której te same grzejniki ogrzeją dom.
Przed podpisaniem umowy sprawdź trzy rzeczy:
- Audyt energetyczny albo obliczenie zapotrzebowania na ciepło wykonane dla twojego budynku.
- Temperatura zasilania przy projektowej temperaturze zewnętrznej: do 55°C dla grzejników, około 35°C dla podłogówki.
- SCOP w ofercie dla tej temperatury, czyli W35 albo W55.
