W 2023 r. wycinka w Puszczy Amazońskiej zmniejszyła się o ponad połowę. To największy spadek, odkąd zaczęto prowadzić regularne pomiary. Dobrych wiadomości w zakresie ochrony środowiska, a przy okazji przynoszących korzyści dla ludzi, było w poprzednich 12 miesiącach znacznie więcej.
Nie ma co ukrywać: globalnie 2023 r. był pod wieloma względami złym rokiem. Kolejne wojny, nasilający się kryzys klimatyczny, drożyzna i niepewność jutra dotknęły społeczności na całym świecie.
Ale choć nie brakuje powodów do niepokoju, nie brakuje też wiadomości, które pozwalają zachować nadzieję. Poniżej przedstawiamy przegląd najlepszych wiadomości z zakresu ochrony środowiska, które często oznaczają też wymierne korzyści dla ludzi.
4 dni pracy
Dlaczego mamy przyjąć, że najlepsze dla pracownika i pracodawcy jest pracowanie po osiem godzin przez pięć dni w tygodniu? Nie musimy – a kolejne wyniki testów z całego świata pokazują, że wręcz nie powinniśmy.
Największy dotychczasowy eksperyment zakończono w 2023 r. w Wielkiej Brytanii. Wzięło w nim udział 60 firm: od sklepów z żywnością, przez agencje marketingowe po korporacje finansowe. Efekt?
92% pracodawców stwierdziło, że po programie będzie kontynuować krótszy tydzień pracy, a 30% dokona zmiany na stałe.
71% spośród prawie 3000 pracowników stwierdziło zaś, że odczuwa zmniejszenie poziomu wypalenia zawodowego, odczuwa poprawę zdrowia fizycznego i samopoczucia.
Podobne wyniki przyniosły badania w USA i RPA, w których uczestnicy pracowali mniej godzin za to samo wynagrodzenie.
A czemu to dobre także dla środowiska? Przede wszystkim: bo mniej pracy oznacza m.in. mniej podróży do pracy i mniejsze obciążenie centrów danych, które przetwarzają i gromadzą efekty naszej pracy online. Do tego badanie w Wielkiej Brytanii pokazały, że ludzie dodatkowy wolny czas spędzają często nie tylko na hobby czy dłuższych spacerach, ale i udzielaniu się społecznie. W tym w ramach wolontariatu na rzecz klimatu i środowiska.
Mniej głodnych dzieci, więcej wody dla ludzi
Gdy dziecko nie ma wystarczającej ilości pożywienia, jego prawidłowy rozwój zostaje zahamowany. W 2023 r. wiele państw poinformowało jednak, że ma za sobą kolejny rok udanej walki z niedożywieniem. To m.in. Indonezja, Peru, Senegal, Tajlandia, Kenia, Uganda, Brazylia, Kambodża i Ghana.
Do tego w maju UNICEF podał, że od 2000 r. liczba przypadków zahamowanego rozwoju wśród dzieci spadła o jedną trzecią. Oznacza to, że liczba niedożywionych dzieci spadła o 60 milionów.
Z kolei w lipcu Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała nowe dane dotyczące dostępu do wody pitnej, urządzeń sanitarnych i higieny. Uznano je za jeden z najlepszych i jednocześnie najmniej znanych przykładów globalnego sukcesu w rozwoju ludzkości. Dlaczego?
W 2000 r. dostęp do bezpiecznej wody pitnej (czystej, łatwo dostępnej i znajdującej się w miejscu zamieszkania) miało 3,8 miliarda ludzi. 20 lat później ma 5,8 miliarda. Oznacza to wzrost z 62 do 74%. Do tego dostęp do niezagrażających zdrowiu urządzeń sanitarnych uzyskało 2,5 miliarda ludzi. W rezultacie liczba osób korzystających z nieulepszonych obiektów spadła o połowę (z 1,1 miliarda do 545 milionów), a liczba osób muszących wypróżniać się na świeżym powietrzu spadła o ponad dwie trzecie (z 1,3 miliarda do 419 milionów).
Walka z plastikiem
Już w ponad 100 krajach obowiązują obecnie zakazy stosowania różnego rodzaju tworzyw sztucznych.
W 2023 r. Nowa Zelandia jako pierwszy kraj wprowadziła zakaz korzystania z plastikowych zrywek na owoce i warzywa luzem. Jamajka stwierdziła, że obowiązujący od trzech lat zakaz używania jednorazowego plastiku w dużej mierze wyeliminował plastikowe słomki i torby oraz styropianowe pudełka i kubki.
Do tego wiele zmian w prawie przyjęto na poziomie UE. To m.in. zakaz sprzedaży wykonanych z tworzyw sztucznych jednorazowych sztućców, talerzyków, kubków itp. W ramach walki z zanieczyszczeniem mikroplastikiem wprowadzono już zakaz sprzedaży brokatu, a zakazy zaplanowane na kolejne lata mają ograniczyć zanieczyszczenia do końca tej dekady o trzy czwarte. Z kolei w USA ogłoszono wycofywanie jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych na wszystkich terenach publicznych.
Warto też dodać, że problem zanieczyszczenia plastikiem, choć wciąż bardzo duży, nie jest aż tak przytłaczający. W sierpniu holenderscy badacze opublikowali zaś raport, w którym przeanalizowali ponad 20 tys. pomiarów na całym świecie. Na tej podstawie stwierdzili, że ilość plastiku w oceanach świata wynosi ok. 3,2 miliona ton. Czyli znacznie mniej niż powszechnie przyjęte szacunki mówiące o 50–300 milionów ton.
Lasy…
„W 2023 r. wylesianie w dziewięciu krajach Amazonii było o 55,8% mniejsze niż w roku ubiegłym, co stanowi poważną zmianę w regionie mającym kluczowe znaczenie dla ograniczenia zmiany klimatu. Wskaźnik wylesiania w Brazylii spadł o ponad 50%, co stanowi największy jednoroczny spadek od rozpoczęcia rejestrowania danych, a ochroną objęto ponad milion hektarów lasów w całej Ameryce Południowej” – informuje portal Future Crunch.
Poziom wycinki obniża się też w przypadku innych najcenniejszych lasów tropikalnych, będących domem dla ogromnej ilości zwierząt i pełniących kluczowe funkcje w ekosystemie Ziemi. W mniej niż dekadę w Malezji spadło o 57%, a w Indonezji – o 64%.
Bardzo dobrą wiadomością dla środowiska naturalnego może też okazać się dokonanie naukowców, którzy stworzyli alternatywę dla oleju palmowego. Opracowany przy użyciu siemienia lnianego i rzepaku produkt, jak twierdzą jego twórcy, można wytwarzać lokalnie na dużą skalę, unikając wylesiania i utraty siedlisk związanych z produkcją w takich krajach, jak wspomniana Malezja i Indonezja.
… i woda
W 2023 r. wiele ważnych działań podjęto też w sprawie błękitnej części naszej planety.
W marcu 10 tys. uczestników konferencji ONZ dotyczącej wody zawarło historyczne porozumienie. Traktat ONZ o pełnym morzu jest pierwszym międzynarodowym porozumieniem w sprawie ochrony oceanów od 1982 r.. Zapewnia on wspólne zarządzanie połową powierzchni Ziemi i toruje drogę do ochrony oceanów. Obecnie ochroną objęte jest tylko 1% powierzchni otwartego morza, ale do 2030 r. ma być to już 30%. Wiele organizacji chroniących środowisko określiło je jako największe osiągnięcie w dziedzinie ochrony środowiska.
W historii powstało już wiele podobnych porozumień, ale większość była dobrowolna i nie wiązała się z żadnymi formalnymi wymogami. Trakt ONZ o pełnym morzu warto jednak wyróżnić, bo jest to porozumienie prawnie wiążące. Szanse na to, że przyniesie wymierną zmianę w zakresie ochrony oceanów, są więc naprawdę duże.
Podczas tej samej konferencji podjęto też setki innych zobowiązań. Najciekawszy projekt to Freshwater Challenge, który ma na celu przywrócenie światowych dróg wodnych. Za jego realizację odpowiadać będą Kolumbię, Kongo, Ekwador, Gabon, Meksyk i Zambię. Jeśli im się uda, do 2030 r. zostanie przywrócone aż 300 tys. kilometrów rzek i 350 mln hektarów terenów podmokłych. Czyli obszar… większy niż Indie.
Prawa zwierząt, prawa ludzi
W zakończonym roku Stany Zjednoczone zniosły wymóg, zgodnie z którym firmy farmaceutyczne musiały testować nowe leki na zwierzętach przed próbami na ludziach. Z kolei Bhutan stał się pierwszym krajem, który całkowicie wysterylizował i zaszczepił całą populację bezdomnych psów, a Korea Południowa ogłosiła zakaz sprzedaży psiego mięsa do 2027 r.
Jak dodaje portal Future Crunch, na tym nie koniec. Nowa Zelandia zakazała eksportu żywych zwierząt, Szkocja przeprowadziła ostatnie polowanie na lisy, a Litwa stała się 14 krajem europejskim, który wprowadził zakaz hodowli zwierząt na futra.
Globalnie wiele dobrego dzieje się też w zakresie przywracania praw rdzennym ludnościom. To jedna z ważniejszych i zarazem najmniej docenianych grup, która dba o utrzymanie przyrody na Ziemi w dobrym stanie. Przez setki lat była jednak dławiona przez „rozwiniętych” najeźdźców, którzy grabili ich ziemię i dewastowali środowisko. Teraz sytuacja zaczyna się zmieniać.
Jak wynika z opublikowanego w 2023 r. raportu „Who owns the world’s land”, w ostatnich pięciu latach rdzennym społecznościom przywrócono ponad 100 mln hektarów ziemi w 39 krajach. To obszar ponad trzykrotnie większy od Polski.
A że ludziom zależy na ochronie przyrody, pokazuje też przykład Ekwadoru. W sierpniu obywatele tego kraju w historycznym referendum zagłosowali za wstrzymaniem odwiertów w chronionym regionie Amazonii. W ten sposób wygrali z koncernami naftowymi, które od lat dewastowały ich przyrodę. – Chociaż wielkie koncerny naftowe i politycy myślą, że mogą decydować o naszym życiu, możemy ich pokonać dzięki jedności – cieszyła się po ogłoszeniu wyników Nemonte Nenquimo, rdzenna przywódczyni.
Dają nadzieję, ale…
Te i wiele innych wiadomości pokazuje, że ludzkość ma nie tylko mroczną twarz. Niestety, ta mroczna wciąż ma ogromny wpływ na naszą teraźniejszość i przyszłość, a do wielu z przedstawionych informacji można dodać uzasadnioną gwiazdkę.
Na przykład, choć w lasach tropikalnych w Ameryce Południowej i Azji Południowo-Wschodniej wylesianie znacznie spada, globalnie wciąż nieznacznie rośnie. Setki milionów dzieci wciąż pozostaje niedożywionych, ponad dwa miliardy osób nie ma dostępu do bezpiecznej wody pitnej, a zanieczyszczenie plastikiem wciąż rośnie.
Powyższe dobre przykłady nie umniejszają więc skali wciąż istniejących wyzwań. Pokazują natomiast, że są to wyzwania, z którymi ludzkość może sobie poradzić. Jeśli tylko będzie chciała.
