Polskie sieci elektroenergetyczne stają się „wąskim gardłem” transformacji energetycznej. Raport „Więcej OZE w sieci” przedstawia 12 rekomendacji, które mogą to zmienić i doprowadzić do przyspieszenia podłączania nowych źródeł wiatrowych i słonecznych.
Raport przygotowały Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej i Politechnika Lubelska. Proponują w nim niskokosztowe lub wręcz bezkosztowe rozwiązania, które będą możliwe do szybkiego wdrożenia i które stosunkowo w krótkim czasie przyniosą duże efekty.
Dzięki temu liczba odmów przyłączenia do sieci znacznie spadnie, a inwestycje w OZE będą mogły wystrzelić.
To istotne także dlatego, że rząd PiS planuje zaktualizować Politykę energetyczną Polski do 2040 r. (PEP2040), a przewidywany udział OZE w 2040 r. może w niej wzrosnąć do około połowy.
– To, że potrzebujemy i chcemy mieć w krajowym systemie elektroenergetycznym coraz więcej źródeł OZE, jest kwestią bezdyskusyjną. Jednak dziś wąskim gardłem rozwoju zielonych źródeł jest infrastruktura sieciowa systemu elektroenergetycznego, której dotychczas nie poświęcano w mojej ocenie wystarczającej uwagi. A przed sieciami elektroenergetycznymi stoją ogromne wyzwania i konieczność zmian, które wymagają wieloletniego i wielokierunkowego procesu inwestycji o niespotykanej dotychczas skali – zaznaczył w raporcie Rafał Gawin, prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE).
Sieci do zmiany, czyli jak naprawić wąskie gardło
Eksperci podkreślają w raporcie m.in. potrzebę aktualizacji strategicznych dokumentów rządowych, w których zapisane jest tempo i skala transformacji energetycznej, w tym wspomnianą PEP2040. Publikacja wskazuje także na potrzebę ujednolicenia systemów informowania i metodyk wyznaczania możliwości przyłączeniowych w ogólnie przyjętych praktykach. Zdaniem autorów aktualnie panuje informacyjny chaos, który nie pozwala jasno stwierdzić, jakie są zdolności przyłączeniowe w sieci przesyłowej 110 kV.
Problematyczna dla przyłączania nowych mocy jest także interpretacja stanu obciążeń linii napowietrznych, gdyż nawet 5-10% przeciążenie nie skutkuje zagrożeniem dla bezpieczeństwa sieci, jednak obecnie już poziom 0,5% obciążalności dyskwalifikuje przyłączenie. Podobne niedopatrzenie występuje w przypadku zwiększenia obciążalności linii z temperatury 60°C do 80°C – jest to najprostszy i najtańszy sposób powiększenie możliwości przesyłowych. Stare linie napowietrzne dysponują sporymi rezerwami zarówno w kwestii temperatury, jak i naprężenia przewodów.
Problem z przyłączaniem nowych jednostek wytwórczych jest szczególnie widoczny w ostatnich latach. Na podstawie danych z URE, tylko w latach 2020-21 najwięksi operatorzy systemów dystrybucyjnych (OSD) wydali łącznie ponad 5 tysięcy odmów wydania warunków przyłączenia o mocy 20 GW.
– Jednym z rekomendowanych rozwiązań jest wprowadzenie zachęt finansowych dla OSD. Mechanizm ten ma służyć bardziej racjonalnej ocenie możliwości przyłączania i pobudzeniu inwestycji w rozwój infrastruktury sieciowej – mówi prof. Piotr Kacjeko z Politechniki Lubelskiej, jeden z autorów raportu.
W raporcie „Więcej OZE w sieci” eksperci wskazują także na potrzebę współdzielenia infrastruktury sieciowej, w szczególności przez źródła wiatrowe i fotowoltaiczne (tzw. cable pooling) oraz zwracają uwagę na stworzenie warunków prawnych do wykorzystania rozwiązań opartych na linii bezpośredniej, co jest istotne zwłaszcza dla przemysłu energochłonnego.
Lista rekomendacji
Jak wskazują autorzy raportu, zawarte w nim zalecenia są odpowiedzią na rosnącą presję na zmiany w miksie energetycznym Polski podyktowaną ambitnymi celami UE, ale także koniecznością uniezależnienia się od importowanych surowców. „Dzisiejsze inwestycje w OZE to krok w stronę całkowitego przejścia na krajowe zasoby w długofalowej perspektywie” – tłumaczą.
Poniżej wszystkie 12 rekomendacji z raportu „Więcej OZE w sieci”:
- Pilna weryfikacja strategicznych dokumentów rządowych, w tym PEP2040 (zwiększenie tempa transformacji energetycznej);
- Ujednolicenie metodyki wyznaczanie możliwości przyłączania źródeł do sieci i opublikowanie jej w dokumencie rangi rozporządzenia;
- Ujednolicenie systemu informowania zainteresowanych podmiotów o aktualnie dostępnych zdolnościach przyłączeniowych w sieci przesyłowej i 110 kV;
- Interpretacja wyników analiz rozpływowych i wynikającego z nich stanu obciążeń linii zgodną z realiami metrologicznymi i podstawami fizycznymi procesu nagrzewania się przewodów;
- Prawne uregulowanie dopuszczalnych poziomów tolerancji w interpretacji wyników obliczeń poprzedzających wydanie decyzji o warunkach przyłączenia; wzięcie pod uwagę przybliżonego charakteru tych obliczeń;
- Eliminacja barier inwestycyjnych w zakresie możliwości efektywnego zwiększania obciążalności linii do 80°C, tworzenie planów eliminacji linii o temperaturze projektowej 40°C;
- Implementacja koncepcji współdzielenia infrastruktury sieciowej pomiędzy różne technologie OZE – tzw. „cable pooling”;
- Implementacja regulacji umożliwiających wykorzystanie na dużą skalę linii bezpośrednich;
- Wprowadzenie zachęt finansowych dla OSD do redukcji liczby wydawanych odmów przyłączenia źródeł OZE do sieci;
- Wprowadzenie mechanizmów redukcji generacji energii z OZE zarówno w przypadku pojawienia się globalnej bilansowej nadwyżki, jak też lokalnych nadwyżek powodujących okresowe przeciążenia linii lub przekroczenie dopuszczalnych poziomów napięć;
- Modyfikacja i uelastycznienie kryteriów przyłączeń do sieci średniego napięcia, wykorzystanie możliwości regulacyjnych instalacji OZE;
- Poprawa warunków pracy sieci niskiego napięcia, ograniczenie liczby włączeń instalacji prosumenckich.
