42,5% OZE w końcowym zużyciu energii w 2030 r. – to nowy cel, która wytyczyła sobie Unia Europejska. Choć poprzeczkę wyraźnie podniesiono, to jednak wciąż nie wystarczająco.
Dotychczasowe założenia zakładały, że na koniec dekady udział odnawialnych źródeł energii w miksie energetycznym wyniesie 32,5%. Nowy cel to przynajmniej 42,5%, co określono jako minimalny poziom ambicji. Kraje powinny jednak dążyć do jeszcze szybszej transformacji i osiągnięcia łącznie 45% udziału OZE w 2030 r.
Nowy cel to efekt porozumienia, jakie osiągnięto po negocjacjach między Komisją Europejską, Radą i Parlamentem UE. Wynegocjowane 42,5% to kompromis między minimalnym poziomem oczekiwań przedstawionym w pakiecie Fit for 55 (40%) a planem REPowerEU (45%), który przedstawiono już po rozkręceniu kryzysu energetycznego i ataku Rosji na Ukrainę.
To za mało
Zdaniem europejskiej organizacji Climate Action Network plany UE są zbyt skromne. I nie są wystarczającą odpowiedzią ani na rosnące koszty energii, ani na zagwarantowanie bezpieczeństwa energetycznego, ani na postępujący kryzys klimatyczny.
„Bardzo ważne jest, aby wiele państw członkowskich wzięło na siebie ciężar przekroczenia dobrowolnego celu 45% udziału energii odnawialnej. W ten sposób mogą one dokonać znacznych oszczędności na gazie kopalnym i zapewnić trwałe obniżenie rachunków za energię, zabezpieczając nasze dostawy energii i pomagając w ponownym zbliżeniu się do bezpieczniejszego klimatu” – ocenia CAN Europe.
Nowe plany mają doprowadzić do realizacji nadrzędnego celu UE, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. oraz osiągnięcie neutralności klimatycznej do połowy wieku.
OZE nadrzędnym interesem publicznym
„Dzięki nowym przepisom procedury udzielania pozwoleń będą prostsze i szybsze. Energia ze źródeł odnawialnych zostanie uznana za nadrzędny interes publiczny, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony środowiska” – przekonuje Komisja Europejska.
Na obszarach o wysokim potencjale odnawialnych źródeł energii i niskim ryzyku środowiskowym państwa członkowskie wyznaczą specjalne obszary przyspieszonego rozwoju odnawialnych źródeł energii, ze szczególnie krótkimi i prostymi procesami udzielania pozwoleń. Wstępne porozumienie wzmacnia również współpracę transgraniczną w zakresie OZE.
Więcej szczegółów porozumienia przedstawiamy na końcu tekstu. Jak jego główne założenia mają się do sytuacji Polski?
Polska a UE
– Dla całej UE oznacza to blisko dwukrotne przyspieszenie rozwoju źródeł odnawialnych w obecnej dekadzie względem dotychczas obowiązujących celów. Polska ma tu szczególnie dużo do zrobienia – komentuje Aleksander Śniegocki, prezes Instytutu Reform.
I dodaje: – Kluczowe jest to, że mamy ostatecznie określony punkt odniesienia dla przygotowania własnych dokumentów strategicznych, w szczególności Polityki Energetycznej Polski 2040 i Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu. Pamiętajmy, że KPEiK będzie oceniany przez Komisję w oparciu o nowe cele dla OZE. Aby uniknąć dalszego wzrostu dystansu do reszty Europy, powinniśmy ustalić znacznie ambitniejsze cele niż poprzednio.
Prezes IR wskazuje, że cel ograniczenia emisji gazów cieplarnianych powinien być ustawiony na poziomie ok. 35% w 2030 r. dla całej polskiej gospodarki oraz ponad 50% dla elektroenergetyki. Do tego konieczne będzie przyspieszenie elektryfikacji ogrzewania i transportu oraz poprawa efektywności energetycznej.
OZE – najtańsza energia, nowe miejsca pracy
W raporcie „Rozpakowujemy RePowerEU. Czysta energia receptą na kryzys” eksperci Instytutu Reform zaznaczają, że OZE stanowią w tej chwili najtańsze źródło energii i dominują wśród inwestycji w nowe moce wytwórcze na świecie. W kwietniu 2022 roku w Polsce, dzięki wysokiej produkcji energii z wiatru, energia z odnawialnych źródeł była nawet do pięciu razy tańsza niż w przypadku produkcji energii z węgla i gazu.
Organizacja zaznacza przy tym, że rozwój OZE to nie tylko kwestia bezpieczeństwa energetycznego i mniejszych kosztów energii, ale również przyspieszenia polskiej transformacji z licznymi korzyściami dla gospodarki i społeczeństwa.
Jak wyliczyło Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej (PSEW), same tylko nowe farmy wiatrowe na lądzie mogą przyczynić się do utworzenia do 2030 r. ponad 90 tysięcy nowych miejsc pracy, zagwarantować od 490 do 935 mln zł dodatkowych wpływów do samorządów oraz od 70 do 133 mld zł przyrostu PKB.
Z kolei inwestycje w farmy wiatrowe na Bałtyku to nawet 100 tysięcy nowych miejsc pracy.
Już teraz widać też dynamiczny wzrost zatrudnienia w sektorze energii słonecznej – tylko w 2021 r. w Polsce utworzono tu około 113 tysięcy nowych miejsc pracy. Kolejną istotną gałęzią energetyki mogą stać się magazyny energii.
Szczegóły porozumienia
Poniżej przedstawiamy obszerne fragmenty komunikatu Komisji Europejskiej ws. zwiększenia unijnych ambicji dotyczących OZE:
„Porozumienie obejmuje cele i środki wsparcia wykorzystania odnawialnych źródeł energii w różnych sektorach gospodarki. Zmieniona dyrektywa podnosi roczne cele w zakresie odnawialnych źródeł energii dla sektora ogrzewania i chłodzenia oraz dla energii odnawialnej wykorzystywanej w systemach ciepłowniczych. Wprowadza ona specjalny poziom odniesienia w zakresie energii ze źródeł odnawialnych do 2030 r., dotyczący zużycia energii w budynkach i wynoszący 49%, aby uzupełnić prawodawstwo UE dotyczące budynków i ukierunkować wysiłki państw członkowskich.
Po raz pierwszy do dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii włączono przemysł, jako główny sektor zużywający energię. W porozumieniu określono orientacyjne cele (1,6% rocznego wzrostu zużycia energii ze źródeł odnawialnych), a także wiążący cel polegający na osiągnięciu 42% udziału wodoru odnawialnego w całkowitym zużyciu wodoru w przemyśle do 2030 r. Porozumienie wzmacnia również ramy regulacyjne dotyczące wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w transporcie (redukcję intensywności emisji gazów cieplarnianych o 14,5% lub 29% udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii), w tym łączny cel cząstkowy na poziomie 5,5% dla zaawansowanych biopaliw i paliw odnawialnych pochodzenia niebiologicznego, w tym minimalny poziom 1 proc. dla paliw odnawialnych pochodzenia niebiologicznego. Cele te służą realizacji ambicji UE w zakresie wprowadzania wodoru odnawialnego.
Porozumienie zawiera również postanowienia wspierające integrację systemu energetycznego przez elektryfikację i absorpcję ciepła odpadowego, a także doskonali system gwarancji pochodzenia, aby skuteczniej informować konsumentów.”
