Czym jest oczyszczalnia biologiczna? Budowa, zalety i wady

Oczyszczalnia biologiczna to przydomowe urządzenie, w którym bakterie tlenowe napowietrzane przez dmuchawę rozkładają zanieczyszczenia ze ścieków, zamiast tylko je gromadzić. Dzięki temu oczyszczona woda może trafić do rowu, studni chłonnej albo zbiornika także na działce z gliną lub wysoką wodą gruntową. Ceną jest zależność od prądu. Bez stałego zasilania biomasa słabnie, a przewaga nad oczyszczalnią drenażową i szambem znika.

Czym jest oczyszczalnia biologiczna i z czego się składa?

Oczyszczalnia biologiczna to urządzenie, które zamiast tylko gromadzić ścieki, rozkłada zanieczyszczenia za pomocą mikroorganizmów tlenowych. Należy do typów, jakie obejmuje przydomowa oczyszczalnia ścieków. Wśród nich wyróżnia ją napowietrzany reaktor. Przy zakupie sprawdza się deklarację zgodności z normą PN-EN 12566-3, przeznaczoną dla urządzeń oczyszczających surowe ścieki domowe. Wielkość urządzenia podaje się w RLM, czyli równoważnej liczbie mieszkańców.

Osadnik wstępny

Ścieki z domu trafiają najpierw do stopnia mechanicznego, w którym cięższe zawiesiny opadają na dno, a tłuszcze wypływają. Bez dostępu tlenu bakterie beztlenowe zaczynają tu wstępny rozkład osadu. Osobny prefabrykowany osadnik obejmuje norma PN-EN 12566-1.

Reaktor biologiczny

Właściwe oczyszczanie zachodzi w reaktorze, gdzie dmuchawa wtłacza powietrze, utrzymując przy życiu bakterie tlenowe. Bakterie te rozkładają związki organiczne rozpuszczone w ściekach. W osadzie czynnym biomasa unosi się w zawiesinie, a w złożu biologicznym narasta jako biofilm na nośniku. Rozwiązania hybrydowe łączą oba sposoby. SBR prowadzi osad czynny etapami w jednym zbiorniku. W jednym z modeli SBR dane techniczne producenta podają cykl 8-godzinny.

Efekt mierzą trzy wskaźniki. BZT₅ to tlen zużyty przez bakterie na rozkład materii organicznej w pięć dób. ChZT to tlen potrzebny do jej chemicznego utlenienia. Zawiesina ogólna to cząstki stałe.

Odpływ oczyszczonych ścieków

Odbiornik wody po oczyszczeniu jest częścią systemu i dobiera się go do działki:

• Drenaż rozsączający – wymaga gruntu przepuszczalnego na całej długości rozsączania.
• Studnia chłonna – sięga głębiej, gdy przepuszczalna warstwa leży pod gliną.
• Rów lub ciek – zostaje przy gruncie nieprzepuszczalnym, jeśli woda płynie w pobliżu.
• Zbiornik na wodę – gromadzi ją niezależnie od gruntu. W części przypadków woda może służyć do podlewania, nigdy jednak upraw roślin spożywanych na surowo.

Ścieki z własnego gospodarstwa domowego w ilości do 5 m³ na dobę mogą trafiać do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód. Warunki, które muszą przy tym zostać spełnione łącznie, stawia rozporządzenie w sprawie wprowadzania ścieków. Jednym z nich jest co najmniej 1,5 m gruntu nad najwyższym użytkowym poziomem wód podziemnych. Innym jest redukcja BZT₅ o co najmniej 20% i zawiesiny o co najmniej 50%, bez osobnego progu dla ChZT. Odprowadzenie do rowu lub cieku podlega osobnym wymaganiom.

Zalety i wady oczyszczalni biologicznej

Najwięcej daje stopień oczyszczenia. W efekcie woda z reaktora może trafić do gruntu albo rowu. Bakterie tlenowe przerabiają większość ładunku na miejscu. Dlatego osad z osadnika wywozi się rzadko.

Za to urządzenie zależy od prądu i od kondycji biomasy. Dmuchawa pracuje codziennie. Dłuższa przerwa w zasilaniu dusi bakterie. Biomasę niszczą środki chlorowe, antybiotyki i długie przerwy w dopływie, po których potrzebny jest ponowny rozruch, czyli odbudowa populacji bakterii. Kłopotem bywa też za dużo bakterii w oczyszczalni, gdy podczas okresowego serwisu zbyt rzadko usuwa się osad nadmierny z reaktora.

Skąd bierze się zapach? Z beztlenowego osadnika wstępnego, w którym rozkład wytwarza siarkowodór i metan, więc układ w pełni napowietrzany pachnie znacznie słabiej. Gdy badania każą podejrzewać gromadzenie się gazów wybuchowych, zaleca się dodatkową wentylację mechaniczną.

Od czego zależy koszt oczyszczalni biologicznej?

To, ile kosztuje przydomowa oczyszczalnia ścieków po montażu, zależy od wielkości urządzenia w RLM i od technologii, a potem od sposobu odprowadzenia ścieków. Większy reaktor wymaga większego zbiornika i wydajniejszej dmuchawy, więc urządzenie dla ośmiu osób kosztuje wyraźnie więcej niż dla czterech. Do ceny samego urządzenia dochodzi odbiornik: drenaż rozsączający, studnia chłonna albo zbiornik, razem z wykopem i materiałem.

Część wydatku może pokryć dofinansowanie przydomowej oczyszczalni ścieków z gminy, którego wysokość i warunki ustala lokalny regulamin. Regulaminy często wymagają złożenia wniosku przed rozpoczęciem prac, dlatego sprawdza się je przed zamówieniem urządzenia.

Na roczny koszt eksploatacji składają się:

• Prąd dla dmuchawy – zużycie zależy od mocy dmuchawy i czasu jej pracy. W cyklu SBR dmuchawa pracuje z przerwami.
• Wywóz osadu – odsysanie osadu z osadnika, zależne od RLM.
• Serwis – okresowy przegląd dmuchawy, membran napowietrzających i sterownika.

W eksploatacji prąd nalicza się codziennie, podczas gdy wywóz i serwis przychodzą okresowo.

Biologiczna, drenażowa czy szambo? Kiedy oczyszczalnia biologiczna jest właściwym wyborem

Trzy rozwiązania różnią się tym, co dzieje się ze ściekami. Biologiczna oczyszcza je w reaktorze, oczyszczalnia drenażowa w gruncie pod drenami, a szambo niczego nie oczyszcza i tylko gromadzi ścieki do wywozu. Potoczne szambo ekologiczne to w praktyce przydomowa oczyszczalnia.

O drenażowej przesądzają warunki gruntowo-wodne. W jej układzie grunt pracuje jako ostatni stopień oczyszczania, więc musi przepuszczać wodę i mieć wymaganą warstwę nad wodą gruntową. Na glinie i przy wysokiej wodzie tego stopnia brakuje. Biologiczna oddaje wodę już oczyszczoną do odbiornika dobranego do działki. Pole drenażowe wymaga przy tym obsługi, bo czyszczenie drenażu oczyszczalni przydomowej wraca w miarę zarastania drenów osadem.

Kiedy przewaga biologicznej słabnie? Wtedy, gdy dom stoi pusty tygodniami albo nie ma stałego zasilania. Część urządzeń ma funkcję urlopową. Tryb ma utrzymać biomasę przy braku dopływu ścieków, zużywając przy tym około 75% mniej energii. Bez prądu nie zadziała jednak żadna z tych funkcji.

Na małej działce o wyborze współdecydują odległości przydomowej oczyszczalni ścieków od studni, budynków i granic. W praktyce krótki odbiornik biologicznej mieści się łatwiej niż pole drenażowe. Rozstrzygnięcie według warunków działki i użytkowania:

• Glina – biologiczna z odpływem do rowu, studni chłonnej lub zbiornika.
• Wysoka woda gruntowa – biologiczna z odpływem do rowu lub zbiornika.
• Piasek z wymaganą warstwą nad wodą gruntową – drenażowa, tańsza w eksploatacji i niezależna od prądu.
• Dom sezonowy bez stałego zasilania – szambo albo drenażowa, bo bez prądu nie zadziała dmuchawa ani tryb urlopowy.
• Całoroczne mieszkanie z dostępem do prądu – biologiczna.