Na wtorkowym posiedzeniu rządu kolejny raz nie przyjęto gotowego projektu ustawy o systemie kaucyjnym. Była to przedostatnia okazja, by zająć się tematem. Jeśli w kolejny wtorek rząd znów go pominie, realne szanse na wprowadzenie kaucji na butelki i puszki mogą pojawić się dopiero w 2029 r.
„Ostatni wtorek dla kaucji” – alarmuje Polskie Stowarzyszenie Zero Waste, które od lat walczy o wprowadzenie w naszym kraju systemu kaucyjnego.
Szanse, że taki system zostanie zatwierdzony, jeszcze jakiś czas temu wydawały się całkiem duże. Prace nad odpowiednim projektem ustawy trwały bardzo długo, a ich efektem jest gotowy projekt.
Zakłada on, że do jednorazowych butelek z plastiku o pojemności do 3 litrów, szklanych butelek wielorazowego użytku do 1,5 litra oraz metalowych puszek do 1 litra będzie doliczane 50 gr kaucji. Konsumenci będą mogli je odzyskać po oddaniu opakowania.
System kaucyjny utknął…
Dlaczego więc Polskie Stowarzyszenie Zero Waste podnosi alarm? Dlatego, że dokument od miesięcy zalega w kancelarii premiera, a czas nagli coraz bardziej.
„6 czerwca to ostatni wtorek, kiedy ustawa może zostać uchwalona przez Rząd. Jeśli tak się nie stanie, to nie uda się już przeprowadzić trwającej trzy miesiące notyfikacji w Brukseli. Wraz z datą 6 czerwca Polska straci szansę na system kaucyjny, a uchwalenie ustawy przesunie się w trudną do przewidzenia przyszłość” – wyjaśnia organizacja.
Gdyby rząd i parlament zajęli się tematem jeszcze przed jesiennymi wyborami, system kaucyjny mógłby wejść w życie od 2025 r. Choć branża sprzeciwia się temu terminowi, nie miałaby wyjścia i musiałaby się do niego dostosować. Jeżeli projekt nie zostanie jednak natychmiast wyciągnięty z szuflady, termin ten będzie nierealny.
… i poczeka do 2029 r.?
Nawet jeśli nowy rząd zajmie się systemem kaucyjnym od razu po wyborach, to i tak z powodu dwuletniego vacatio legis zacznie on obowiązywać dopiero z początkiem 2027 r. A to wersja optymistyczna. Bardziej realistyczna jest taka, że ustanowienie rządu może zająć bardzo dużo czasu, a z punktu widzenia politycznego zajęcie się systemem kaucyjnym nie będzie dla niego żadnym priorytetem.
Bardzo możliwe, że w takim przypadku nowe prawo wejdzie w życie dopiero w 2029 r. Wtedy bowiem zacznie obowiązywać nowa dyrektywa UE, która nakłada obowiązkowy system kaucyjny w państwach członkowskich.
Z drugiej strony obecny rząd pokazał, że unijne dyrektywy i nakazy nie muszą być przez niego przestrzegane – i nie zmieniają tego ani nakładane kary, ani brak pieniędzy, np. grubych milionów z Krajowego Planu Odbudowy. Możliwe więc, że jeśli PiS utrzyma władzę, to i ten termin pozostanie czysto teoretycznym.
Przeciw Polakom, ze szkodą dla budżetu
Opieszałość rządu może budzić niezrozumienie z wielu powodów.
Jednym z nich jest to, że ustawę o systemie kaucyjnym popiera ponad 90% osób w Polsce. Taka jednomyślność w naszym społeczeństwie to dość wyjątkowa sytuacja. Takie lekceważenie głosu ludzi przez rząd nie jest już jednak niczym nowym.
Brak systemu kaucyjnego oznacza też dalsze zanieczyszczanie środowiska i zaśmiecanie przestrzeni publicznej. Butelki i puszki nadal będą leżeć na skwerach, parkach, ulicach i placach zabaw, stanowiąc zagrożenie dla ludzi i zwierząt.
Kolejna rzecz: odwlekanie działań odbija się również na finansach. Publicznych, przedsiębiorców i konsumentów.
Tzw. Plastic Levy to opłata za każdy kilogram odpadów z plastiku, których nie poddano recyklingowi. Jego wysokość dla Polski wyniosła w 2021 r. i 2022 r. wynosiła ok. 1,7 mld zł.
W związku z brakiem systemu kaucyjnego polscy recyklerzy mają też kłopot z dostateczną ilością surowca do produkcji butelek z tworzyw. Tymczasem duże sieci same budują systemy kaucyjne, bo znają wartość recyklatu. „Dzięki zasobom i infrastrukturze już zbierają surowiec, który trafia na zagraniczne rynki. Polskim producentom zostaje zakup drogiego surowca z eksportu, co lada moment przełoży się na dalsze wzrost cen napojów” – przestrzega PSZW.
Do tego zbiórka opakowań z tworzyw sztucznych ma być na poziomie 77% w 2025 r. i 90% 2029 r. „Producenci napojów, którzy bez wprowadzenia systemu kaucyjnego nie mają szans osiągnąć wskazanych wartości zapłacą kary. Branża szacuje koszty braku systemu kaucyjnego na ponad 1 mld zł rocznie i już zaczyna się przygotowywać do ich płacenia. Jak? Podwyższając ceny” – wyjaśnia organizacja.
Ponowny apel do rządu
Opakowania, które bez opamiętania marnujemy, w wielu europejskich krajach stanowią cenny surowiec. Jeśli nie zadbamy o ich recykling już dziś, wkrótce będziemy musieli za to słono zapłacić. Jak widać dosłownie.
I dlatego Polskie Stowarzyszenie Zero Waste ponownie zwraca się do rządu: „Aby nam wszystkim żyło się lepiej i w trosce o jakość życia w Polsce, po raz kolejny apelujemy do premiera Mateusza Morawieckiego o uchwalenie ustawy najpóźniej do dnia 6 czerwca, bo inaczej przepadnie.”
