Naukowcy, eksperci i organizacje pozarządowe sprzeciwiają się atomowi w Polsce

„Czy strategie energetyczne i plany budowy w Polsce elektrowni atomowych opozycji demokratycznej są tożsame z zamierzeniami rządu Zjednoczonej Prawicy?” – pytają w otwartym liście do opozycji naukowcy, eksperci i organizacje pozarządowe.

Wiele czołowych organizacji środowiskowych oraz kilkudziesięciu naukowców i ekspertów (lista na dole) napisało wspólny list do przedstawicieli opozycji. Pretekstem jest „bezkrytyczna, a często wręcz entuzjastyczna aprobata dla działań rządu i propagandy PiS w sprawie budowy elektrowni jądrowych w Polsce”.

Czy opozycja popiera atom?

W związku z tym autorzy listu chcą dowiedzieć się od przedstawicieli opozycyjnych ugrupowań, czy w przypadku wygranej w wyborach będą iść w tym samym kierunku. „Kluczowe pytanie, na które chcemy otrzymać odpowiedź brzmi: czy w pełni świadomie popieracie kierunek wyznaczony przez rząd PiS, aby transformacja energetyczna w perspektywie najbliższych 25-30 lat sprowadzała się głównie do zmiany technologicznej polegającej na zastąpieniu części nieefektywnych wielkich elektrowni węglowych jeszcze większymi i również nieefektywnymi elektrowniami atomowymi?” – pytają.

I dalej: „W dokumentach opisujących politykę klimatyczną i energetyczną UE transformacja energetyczna jest przedstawiana nie tylko, a nawet nie przede wszystkim, jako rezygnacja z paliw kopalnych (to tylko swoisty „skutek uboczny”), ale przede wszystkim jako oszczędzanie energii (efektywność energetyczna), decentralizacja systemów energetycznych, demokratyzacja debaty nad realizowanymi i planowanymi kierunkami polityki energetycznej, a także zagwarantowanie obywatelom jak największego udziału w działaniach na rzecz ochrony klimatu i polityki energetycznej. Żaden z tych celów nie może być realizowany poprzez scentralizowane spółki, monopolizujące rynek, które z ramienia państwa mają także zarządzać elektrowniami jądrowymi.”

Atom może pogrążyć…

Zdaniem autorów listu zła decyzja w tej sprawie, powodująca ogromne i dalekosiężne skutki finansowe, może pogrążyć Polskę w dodatkowych kłopotach ekonomicznych, zablokować tak konieczny rozwój energetyki obywatelskiej i przełomowego modelu energetyki elektroprosumenckiej oraz zdławić innowacyjność w sferze wytwarzania i użytkowania energii.

Środowisko naukowe zwraca także uwagę na inne koszty związane z wyborem wyjątkowo scentralizowanej energetyki atomowej – najwyższy koszt termo-ekologiczny (zużycia zasobów nieodnawialnych) i najwyższe obciążanie sieciowe, niespójne z potrzebami w zakresie rozwoju rozproszonych źródeł energetyki odnawialnej.

Pytania i alternatywa

W związku z tym autorzy listu proszą o odpowiedzi na następujące pytania, które są ważne dla nas i dla opinii publicznej w Polsce (przytaczamy je w całości):

1. Czy zdają sobie Państwo sprawę, że kosztowna i odłożona w czasie (najwcześniej po 25 latach, o ile projekty przebiegałyby zgodnie z planem, co wcale nie jest pewne), wymiana około 25% węglowych elektrowni na elektrownie jądrowe – do czego sprowadza się aktualna rządowa wizja jądrowej transformacji energetycznej – nie rozwiązuje żadnego z już rysujących się problemów, a jednocześnie nie daje szans na szybką dekarbonizację polskiej energetyki, przez co nie jest spójna z unijnymi celami klimatycznymi, ani ze zobowiązaniami wynikającymi z podpisanego przez Polskę Porozumienia Paryskiego?

2. Czy mogą Państwo podać szczegółowe koszty budowy elektrowni jądrowych planowanych przez rząd PiS oraz model ich finansowania, w tym wydatki z budżetu Państwa?

W konsekwencji jakie będą ceny energii z elektrowni atomowych dla odbiorców indywidualnych, rolników, przemysłu i usług?

3. Czy znane jest Państwu planowane miejsce składowania odpadów atomowych w szczególności tych wysokoradioaktywnych, przez setki, a nawet tysiące lat?

4. Czy wiadomo skąd ma pochodzić ruda uranu i gdzie mają być produkowane gotowe wkłady paliwa uranowego do polskich elektrowni? Czy wiadomo z jakimi skutkami ekologicznymi i społecznymi oraz potencjalnymi zagrożeniami wiąże się wydobycie i przewóz rudy uranu oraz produkcja i transport gotowego paliwa?

5. Czy są Państwo świadomi zagrożeń strategicznych, ekologicznych, ekonomicznych i społecznych związanych z budową elektrowni jądrowych w Polsce? Działania wojenne w Ukrainie uzmysławiają wrażliwość systemu i sieci energetycznych opartych na dużych, łatwych do odcięcia i jednocześnie niebezpiecznych blokach jądrowych. Czy wobec tego naprawdę sądzicie, że uzależnienie Polski od importu paliwa jądrowego jest mniej groźne od uzależnienia od paliw kopalnych, z którymi trzeba pożegnać się jak najszybciej?

Zachód jest nadal niebezpiecznie uzależniony od uranu. UE importuje 20,2 % uranu z Rosji a 19,1 %z zależnego od niej Kazachstanu. W USA jest to odpowiednio 16% i 22%. Sankcje w żaden sposób nie dotknęły importu z tych krajów.

6. Czy całkowicie nieprzejrzysty proces prowadzący do wyboru firmy Westinghouse, która ma według doniesień być wykonawcą pierwszej polskiej elektrowni jądrowej nie budzi Państwa wątpliwości i czy sam wykonawca nie budzi Państwa niepokoju?

Przypomnijmy, że koncern Westinghouse w 2017 roku wywołał w USA głośny skandal prawno-finansowy i stanął przed widmem upadłości po dramatycznych błędach i przekroczeniu budżetów oraz harmonogramów budowy 4 reaktorów atomowych typu AP 1000 w USA – w Georgii i Południowej Karolinie w latach 2008-17, co stawia pod dużym znakiem zapytania wiarygodność finansową i technologiczną tej firmy i jej zdolność do prowadzenia tak dużych projektów.

7. Dlaczego wyrażają Państwo poparcie dla najdroższego źródła energii, gdy nie wykorzystano dostatecznie możliwości wielokrotnie tańszej i skalowalnej energetyki wiatrowej na lądzie i morzu czy elektrowni biogazowych i biometanowni?

Tu wspominamy tylko o najtańszym, pierwotnym rozwiązaniu jakim powinna być oszczędność energii- efektywność energetyczna- „produkcja negawatów”, silnie wzmacniająca konkurencyjność i rozwój gospodarczy.

Autorzy listu przekonują też, że mamy alternatywne, istniejące, znacznie tańsze i bezpieczne technologie. Jak piszą:

„Zamiast wydawać z budżetu i podatników 254 mld zł na 9 000 MW ( wg. rządowego programu PPEJ do 2045 r- koszt przy 6 mln Euro/ MW mocy; Uwaga !-nie są tu policzone niezbędne nakłady na wyprowadzenie mocy do systemu elektroenergetycznego oraz dostosowanie infrastruktury, wówczas należy liczyć ok 8 mln Euro/ MW)

możemy ze środków prywatnych firm i obywateli – dużo szybciej, bo w ciągu kilkunastu lat- wybudować:

1) 4 500 MW w nowych biogazowniach rolniczych i komunalnych – koszt ok 100 mld zł, koszt jednostkowy 4,7 mln Euro/MW (w cenach z 2022), świetne źródła regulacyjne i stabilizujące OZE wiatrowe i słoneczne, których budowa dałyby silny impuls dla rozwoju polskiej specjalizacji w tym zakresie, a czego nie gwarantuje wejście w budowę obiektów jądrowych na obcych licencjach

2) Ok. 20 500 MW mocy w wiatrakach na lądzie, koszt łączny ok 154 mld zł, jednostkowy – 1,6 mln Euro/ MW (w cenach z 2022) przy takiej skali z możliwością polskiej specjalizacji j.w.

Potencjał ten byłby zdolny wyprodukować rocznie 85-90 TWh energii konsumowanej w znacznym stopniu w pobliżu tych źródeł (bez konieczności budowy sieci przesyłowych najwyższych napięć), podczas gdy planowane reaktory jądrowe w najlepszym razie wytworzyłyby 71 TWh (9 GW x 8760 h x 90% stopień wykorzystania mocy), a więc istotnie mniej i to dopiero za 25 lat!

8. Czy są Państwo świadomi, że istnieje inny, przełomowy i znacznie tańszy model transformacji energetyki, zwany elektroprosumeryzmem, oparty w 100 % na efektywności energetycznej, rozproszonych, odnawialnych źródłach energii oraz stabilizacji systemu przez wiatraki na morzu, magazyny energii, elektrownie biogazowe, wymianę zagraniczną i elektroinformatykę? Nie zakłada on budowy wielkich bloków wykorzystujących paliwa kopalne i jądrowe. W przeciwieństwie do scentralizowanej energetyki jądrowej, przyczynia się też do zapobiegania ubóstwu energetycznemu.

9. Czy zamierzają Państwo po objęciu władzy przeprowadzić szeroką dyskusję społeczną dotyczącą modelu transformacji energetyki, czy też zamierzacie kontynuować niespójne plany rządu PiS ponad głowami Obywatelek i Obywateli?

10. Czy dopuszczają Państwo konieczność zawarcia realnych umów społecznych (nie tylko branżowych) na poziomie rządu, samorządów, firm, związków zawodowych i NGO dotyczących transformacji energetyki z paliw kopalnych na inne czyste i neutralne klimatycznie nośniki energii?

List podpisali:

Prof. dr. Kacper Szulecki, Uniwersytet Oslo

Prof. dr hab. inż. Jan Popczyk, elektroenergetyk, były prezes PSE, autor koncepcji elektroprosumeryzmu i neutralności klimatycznej 2050 dla Polski, Politechnika Śląska

Dr hab. Tomasz Sakowski, profesor Instytut Genetyki i Biotechnologii Zwierząt

Tomasz Podgajniak, Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej, były minister środowiska

Prof. dr hab. Inż. Maciej Nowicki, były minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa

Dr inż. Krzysztof Bodzek, Wydział Elektryczny, Politechnika Śląska

Andrzej Dąbek, radny Rady Miejskiej Gminy Ślesin

Stanisław Żelichowski, były minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa

Prof. dr hab. Ewa Bińczyk, Katedra Filozofii Praktycznej Instytut Filozofii UMK

Prof. dr hab Jacek Piskozub, Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk

Dr Hanna Schudy, dziennikarka, aktywistka, doktor nauk humanistycznych (etyka środowiskowa) Uniwersytetu Wrocławskiego

Prof. dr hab. Tomasz Żylicz, Uniwersytet Warszawski, Katedra Mikroekonomii, Warszawski Ośrodek Ekonomii Ekologicznej

Tomasz Waśniewski, działacz samorządowy i pozarządowy, prezes Fundacji „Rozwój Tak. Odkrywki Nie”

Radosław Gawlik, były sekretarz stanu-wiceminister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa w latach 1997-2000

Dariusz Szwed, ekonomista i ekolog, były współprzewodniczący partii Zieloni

Dr Michał Wilczyński, uczestnik Okrągłego Stołu i były wiceminister ochrony środowiska-Główny Geolog Kraju

Dominik Dobrowolski, ekolog i podróżnik, Społecznik Roku Tygodnika Newsweek Polska w 2022 roku

Marcin Popkiewicz, fizyk, analityk megatrendów, redaktor portalu „Ziemia na rozdrożu”

Anna Dziadek, ekonomistka, działaczka na rzecz rozwoju woj. lubuskiego, gmin Gubin i Brody bez odkrywki i spalania węgla brunatnego, Prezes Zarządu Stowarzyszenia „NIE kopalni odkrywkowej”

Dr Andrzej Kassenberg, ekspert ds. polityki klimatycznej, współzałożyciel Fundacji Instytut na rzecz Ekorozwoju

Leszek Budrewicz, dziennikarz, poeta, działacz opozycji demokratycznej, jeden z liderów Ruchu Wolność i Pokój

dr Maciej Kozakiewicz, były wykładowca etyki biznesu Uniwersytetu Łódzkiego, ekspert ds. sprawiedliwej transformacji

Piotr Brożyna, historyk, działacz opozycji z lat ’80, prezes FV Energia sp. z o.o.

Dr hab. Anna Bartczak, prof. Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Prof. Monika Kostera, Profesor tytularna nauk ekonomicznych i humanistycznych, Wydział Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego,

Södertörn University, Szwecja; LITEM, l’Université ÉvryVal-d’Essonne, Francja

Dr inż. Jakub Skorupski, Wydział Biologii Uniwersytet Szczeciński, działacz i aktywista organizacji pozarządowych

Grzegorz Wiśniewski, aktywny promotor i działacz na rzecz EE i OZE, założyciel i wieloletni prezes Instytutu Energetyki Odnawialnej

Dr hab. Jacek Schindler, Instytut Kulturoznawstwa Uniwersytet Wrocławski

Dr Roman Szełemej, lekarz, prezydent Wałbrzycha , lider Aglomeracji Wałbrzyskiej i jej planu transformacji zakładającej osiągnięcie dekarbonizacji do 2030r oraz neutralności klimatycznej do 2040 r

Maciej Furmanek, inżynier mechanik, działacz opozycji demokratycznej – ruchu Wolność i Pokój sprzeciwiającego się fałszowaniu informacji po katastrofie w Czarnobylu oraz budowie elektrowni jądrowych w Polsce

Paweł Lachman, wybitny ekspert i praktyk OZE, Prezes Zarządu PORT PC, Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła „PORT PC”

Krzysztof Smolnicki, hydrogeolog, lider Fundacji Ekorozwoju, działacz opozycji demokratycznej – ruchu Wolność i Pokój sprzeciwiającego się budowie elektrowni jądrowych w Polsce

Grzegorz Majewski, socjolog, działacz opozycji demokratycznej „Solidarności” oraz ruchu Wolność i Pokój sprzeciwiającego się budowie elektrowni jądrowych w Polsce

Marcin Harembski, działacz ruchu antynuklearnego, Społeczny Monitor Atomowy

Mira Stanisławska-Meysztowicz, działaczka społeczna i ekolożka, edukatorka i incjatorka akcji Sprzątanie Świata w Polsce

Dr Ludomir Duda, audytor energetyczny, wieloletni działacz społeczny i gospodarczy na rzecz efektywności energetycznej, ochrony środowiska i zdrowia, Warszawa

Katarzyna Ugryn, socjolożka, wieloletnia aktywistka ruchu energetyczno-klimatycznego w Polsce i Europie

Prof. dr hab. Andrzej Szablewski, Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk

Dr hab. Zbigniew M. Karaczun, profesor SGGW, ekspert Koalicji Klimatycznej

Barbara Labuda, działaczka opozycji demokratycznej i Solidarności, wieloletnia posłanka, b. Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta Kwaśniewskiego, b ambasadorka w Luksemburgu

Ewa Sufin-Jaquemart, zielona aktywistka, Zarząd Stowarzyszenia Kongres Kobiet- Koordynatorka Centrum Zielonego Kongresu Kobiet

Anna Pięta, aktywiska, Muda Talks- zrównoważenie, ekologia, życie less/zero waste

Daniel Petrykiewicz, fotograf, infuencer, aktywista klimatyczny

Krzysztof Rzymian, aktywista klimatyczny i środowiskowy – Zielony Podcast

Dr Kazimierz Wójcicki, politolog, dziennikarz, uczestnik demokratycznej opozycji w czasie PRL

Organizacje:

Centrum Praw Obywatelskich i Badań nad Demokracją, Wrocław

Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, Wrocław

Fundacja Zielony Instytut, Warszawa, Kraków

Fundacja Strefa Zieleni, Warszawa

Zielone Wiadomości, Warszawa

Fundacja Zielone Światło, Warszawa