Przejdź do treści
Dom i wnętrza · Wyposażenie i komfort

Najzdrowszy czajnik elektryczny – stal, szkło czy ceramika?

Wnętrze czajnika elektrycznego ze stali nierdzewnej z płaską grzałką, filtrem antywapiennym i silikonową uszczelką
Spis treści

Najzdrowszy czajnik elektryczny to taki, w którym wrzątek styka się z materiałem obojętnym: stalą nierdzewną, szkłem borokrzemowym albo ceramiką z nieuszkodzonym szkliwem. Każdy z tych materiałów ma jednak swój warunek. Stal oddaje najwięcej niklu, gdy jest nowa i ma kontakt z kwasem, szklany czajnik ma stalowe dno, a ceramika przestaje być bezpieczna przy pierwszym odprysku. Wrzątek dotyka też pokrywki, filtra i uszczelki, które często są z tworzywa.

Stal, szkło czy ceramika – który materiał jest najzdrowszy?

Czajniki elektryczne ze stali nierdzewnej, szkła borokrzemowego i ceramiki ze szkliwem na kuchennym blacie

Wszystkie trzy materiały mogą być obojętne dla wody. Każdy ma jednak swój warunek: różni je to, kiedy ta obojętność przestaje obowiązywać. Przy stali decyduje gatunek i sposób użycia, przy szkle to, ile szkła naprawdę jest w czajniku, a przy ceramice stan szkliwa.

Stal nierdzewna

Stal nierdzewna oddaje śladowe ilości metali tylko w określonych sytuacjach. Oznaczenie 18/8 albo 18/10 mówi o składzie: 18% chromu oraz 8 lub 10% niklu. Taki skład ma typowy gatunek 304. Gatunek 316 ma dodatek molibdenu i lepiej znosi korozję, ale też zawiera nikiel. Do stali 18/0 niklu nie dodaje się wcale.

Kiedy więc stal cokolwiek oddaje? Najwięcej oddaje stal nowa, zwłaszcza w kontakcie z kwasem. Badanie migracji niklu ze stali dotyczyło sosu pomidorowego, czyli kwaśnej potrawy, a nie wody. Po 6 godzinach gotowania nikiel wzrósł nawet 26-krotnie, a chrom 7-krotnie. To, o ile wzrosło stężenie, zależało od gatunku stali. Przy każdym kolejnym gotowaniu stal oddawała mniej, a po szóstym cyklu wartości się ustabilizowały. W czajniku część tych warunków występuje przy pierwszych użyciach i przy odkamienianiu czajnika elektrycznego kwasem. Dla większości osób stal jest bezpieczna.

Szkło borokrzemowe

Szkło borokrzemowe jest obojętne dla wody. Od zwykłego szkła sodowo-wapniowego odróżnia je rozszerzalność cieplna: około trzykrotnie niższa, więc ścianka znosi nagły skok temperatury. Szkło sodowo-wapniowe przy takim skoku może pęknąć od naprężeń. Dlatego w opisie szklanego czajnika powinno stać słowo „borokrzemowe”.

Czy woda w szklanym czajniku dotyka więc tylko szkła? Nie, bo dno z grzałką pod spodem to płyta ze stali nierdzewnej. Szkło jest obojętne wyłącznie w tej części czajnika, którą faktycznie stanowi, a na dnie obowiązuje to, co dotyczy stali.

Ceramika i emalia

Ceramika jest bezpieczna, gdy ma nieuszkodzone szkliwo i spełnia wymagania dotyczące metali. Dyrektywa o wyrobach ceramicznych dotyczy migracji ołowiu i kadmu. Ilość tych metali uwalniana z wyrobu nie może przekraczać jej limitów.

Odprysk odsłania porowaty czerep, który chłonie wodę i osad. Emalia, czyli szkliwo wtopione w powierzchnię metalu, po odprysku odsłania goły metal podatny na rdzę. Dyskwalifikuje czajnik odprysk, pęknięcie albo siatka rys po wewnętrznej stronie. Szkliwa nie da się naprawić. W praktyce uszkodzone szkliwo oznacza wyrzucenie zużytego czajnika elektrycznego do punktu zbiórki elektroodpadów.

Jak sprawdzić przed zakupem, czego dotyka wrzątek?

Dla tego, co trafia do wody, liczy się wnętrze czajnika, a obudowa ma mniejsze znaczenie. Słowa „stalowy” czy „szklany” opisują korpus. Wrzątek często dotyka też kilku elementów z tworzywa. Czy da się kupić czajnik bez plastiku w kontakcie z wodą? Da się, ale trzeba sprawdzić każdy z tych elementów na produkcie albo w instrukcji.

Przed zakupem sprawdź, z czego wykonano te części:

  • Pokrywka – od spodu bywa z tworzywa, a osiada na niej para z wrzątku.
  • Wskaźnik poziomu wody – w czajnikach stalowych to zwykle okienko z tworzywa wtopione w ściankę.
  • Filtr antywapienny – siateczka bywa metalowa, ale ramka często jest plastikowa.
  • Uszczelka – łączy pokrywkę lub szklany zbiornik z resztą czajnika i zwykle jest silikonowa.

Tworzywo dopuszczone do żywności poznasz po symbolu kieliszka i widelca albo po napisie o przeznaczeniu do kontaktu z żywnością. W przypadku czajnika takie oznaczenie zwykle stoi na opakowaniu lub w instrukcji.

Oznaczenie BPA free gwarantuje tylko jedno: brak bisfenolu A w danym elemencie. Unijny zakaz bisfenolu A wprowadza rozporządzenie Komisji (UE) 2024/3190 z 19 grudnia 2024 r. Zakazuje ono stosowania BPA i jego soli do produkcji materiałów i wyrobów do kontaktu z żywnością. Zakaz obejmuje też niebezpieczne bisfenole inne niż BPA. Bisfenole niesklasyfikowane jako niebezpieczne nie są nim objęte. Napis BPA free nie mówi jednak, z jakiego tworzywa zrobiono element.

Funkcje, które chronią przed oparzeniem i przegrzaniem

Użytkownika i urządzenie chronią automatyczne wyłączanie i zabezpieczenie przed gotowaniem bez wody. Obie działają zwykle dzięki elementowi bimetalicznemu. To pasek z dwóch metali, które pod wpływem ciepła rozszerzają się w różnym stopniu, więc pasek się wygina i rozłącza styki.

Automatyczne wyłączanie reaguje na parę. Kanał prowadzi ją z wnętrza czajnika do bimetalu. Gdy woda wrze, para nagrzewa pasek, a ten przerywa obwód. Przy niedomkniętej pokrywce para ucieka bokiem, więc czajnik może grzać dłużej, niż powinien.

Zabezpieczenie przed gotowaniem bez wody to osobny czujnik przy grzałce. Bez wody, która odbiera ciepło, temperatura dna rośnie gwałtownie i czujnik odcina zasilanie. W wielu czajnikach po ostygnięciu zabezpieczenie się resetuje i czajnik da się znowu włączyć. Jeśli czajnik wyłącza się w ten sposób regularnie, trzeba go oddać do serwisu.

Oparzenie grozi też przy dotknięciu obudowy. Pojedyncza ścianka ze stali albo szkła nagrzewa się niemal do temperatury wody w środku. W czajniku z podwójnymi ściankami między warstwami jest powietrze, więc obudowa pozostaje chłodniejsza, a woda wolniej stygnie. Te funkcje ograniczają ryzyko oparzenia.

Komu pasuje który czajnik? Alergik, rodzina z dziećmi, miłośnik herbaty i pozostali

Osoba z alergią na nikiel, która chce go unikać także w wodzie, ma najmniejszy wybór. Pasuje jej stal 18/0, do której nie dodaje się niklu. Ceramika z nienaruszonym szkliwem może pasować, o ile dno z grzałką nie jest stalowe. Szkło borokrzemowe zmniejsza powierzchnię metalu, ale ma opisane wyżej stalowe dno. Czy przy alergii kontaktowej trzeba unikać niklu w wodzie, najlepiej ustalić z alergologiem.

To, czy czajnik oddaje nikiel, zależy też od grzałki. Według szkockiego raportu o grzałkach czajniki z grzałkami ze stali nierdzewnej nie oddawały niklu przy żadnej badanej wodzie. Ten sam wynik raport odnotowuje w dwóch wcześniejszych badaniach.

Nie wszystkie czajniki wypadały tak dobrze. W duńskim badaniu czajników elektrycznych dziesięć z 26 czajników oddawało do wody ponad 50 μg/l niklu. Dwa z tych dziesięciu nadal przekraczały ten poziom. Te dwa modele wycofano potem z rynku.

W rodzinie z małym dzieckiem obudowa jest ważniejsza niż materiał wnętrza, bo od niej zależy ryzyko oparzenia. Przydaje się czajnik z podwójnymi ściankami. Pojemność warto dobrać do liczby domowników. Wytyczne WHO o mleku modyfikowanym zalecają zagotowanie wystarczającej ilości bezpiecznej wody. Nowy czajnik stalowy warto przed pierwszym użyciem kilka razy napełnić, zagotować i wylać wodę.

Miłośnik herbaty powinien patrzeć przede wszystkim na regulację temperatury, bo materiał ma tu mniejsze znaczenie. Elektroniczny czujnik wyłącza grzałkę przy wybranej temperaturze. Herbatę zieloną parzy się zwykle w 70–80 °C, a kawę z zaparzacza przelewowego w około 90–96 °C. Przy twardej wodzie przydaje się szkło borokrzemowe. Kamień widać na nim od razu, więc łatwo zauważyć, kiedy trzeba odkamienić czajnik. W stali osad zbiera się na dnie i długo go nie widać.

Osobie bez szczególnych potrzeb wystarczy czajnik ze stali 304 z płaską grzałką. Taka grzałka, ukryta pod dnem, nie styka się z wodą bezpośrednio. Osad zbiera się przy tym na gładkiej płycie. Tworzywo, którego dotyka wrzątek, sprawdza się według oznaczeń opisanych wyżej.