Rdzenne ludy chronią cenne lasy. Jak je wesprzeć?

Niepewność prawa własności ziemi, nielegalne wtargnięcia rolników, drwali, górników, handlarzy narkotyków i spekulantów ziemią oraz projekty górnicze i energetyczne tworzone bez zgody lokalnych społeczności – to niektóre z problemów, jakie zagrażają cennym lasom tropikalnym i zamieszkującym je rdzennym ludom.

Ilustracja: Członkowie plemienia Huaorani, które żyje w zachodniej części Amazonii (na terenie Ekwadoru). Źródło: Kleverenrique, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.

Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, FAO) wydała w tym roku raport o ochronie lasów na terytoriach rdzennych ludów Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Dokument powstał w oparciu o analizę 250 badań.

A badać jest co, bo rdzenne ludy zamieszkują ok. 350 mln hektarów lasów, czyli 35% lasów Ameryki Łacińskiej. Ponad 80% terenu, na którym żyją, stanowi właśnie las. Nic więc dziwnego, że jego ochrona jest dla nich tak ważna.

Co więcej, tereny te magazynują prawie 30% węgla znajdującego się w lasach Ameryki Łacińskiej i prawie 14% węgla w lasach tropikalnych całego świata – więcej niż lasy Indonezji czy Demokratycznej Republiki Kongo. Obszary te są też niezwykle bioróżnorodne – na przykład na rdzennych terytoriach w Brazylii żyje więcej gatunków ssaków, ptaków, płazów i gadów niż na położonych poza nimi obszarach chronionych kraju.

Rdzenna ludność i lasy

Właściwie we wszystkich krajach Ameryki Łacińskiej terytoria rdzennej ludności mają niższy poziom wylesienia niż pozostałe lasy – czasem nawet niższy, a przynajmniej równie dobry, jak na obszarach oficjalnie chronionych. Tereny te odpowiadają również za niższe emisje niż pozostałe obszary leśne. W dorzeczu Amazonki wygenerowały jedynie 2,6% emisji z regionu, mimo że stanowią 28% jej powierzchni. W okresie 2003-2016 tamtejsza roślinność wychwyciła niemal tyle samo węgla (90%), ile zostało wyemitowane w wyniku degradacji lasu. Rzadziej dochodzi tam również do pożarów.

Skąd wynika tak wysoka skuteczność ochrony terenów zamieszkałych przez te społeczności? W większości zarządzanych przez nią lasów nie prowadzi się konwencjonalnych, zmechanizowanych upraw ani ekstensywnej hodowli bydła. Tradycyjne sposoby produkcji i wzorce konsumpcji są mniej szkodliwe dla ekosystemu. Nie bez znaczenia jest też plemienna wiedza i doświadczenie wynikające z życia na obszarze leśnym, którego często brakuje innym społecznościom.

Dlatego też powstaje wiele organizacji zakładanych przez rdzennych mieszkańców bądź współpracujących z nimi w celu ochrony lasów tropikalnych. „Im mniej o czymś wiesz, tym mniejszą ma dla Ciebie wartość i tym łatwiej jest to niszczyć” - stwierdziła w apelu do światowych przywódców Nemonte Nenquimo, współzałożycielka organizacji Ceibo Alliance i liderka zamieszkującego Amazonię ludu Waorani.

Zagrożenia dla rdzennej ludności

Obrońcy lasów tropikalnych mierzą się z wieloma problemami. Są to między innymi niepewność prawa własności ziemi, nielegalne wtargnięcia rolników, drwali, górników, handlarzy narkotyków i spekulantów ziemią, projekty górnicze i energetyczne tworzone bez ich zgody czy zbyt małe finansowanie działań ochronnych.

Pandemia pogłębiła te problemy, ponieważ ograniczyła rządową obecność na tych terenach ze względu na restrykcje mobilności. Obecność sił rządowych nie zawsze jednak ma pozytywny wpływ na ochronę lasów. Zmiany w polityce oraz rosnący popyt na niektóre towary sprawiły, że zagrożenie dla lasu i jego obrońców wzrosło.

Powierzchnia lasów spada, narasta zaś przemoc wobec ludności tubylczej i aktywistów. Według organizacji Global Witness w 2020 r. na świecie zamordowano co najmniej 227 aktywistów działających na rzecz ochrony ziemi i środowiska. To najwyższa odnotowana liczba drugi rok z rzędu (w 2019 r. miało miejsce 212 morderstw). Powodem największej liczby zabójstw była wycinka drzew, której sprzeciwiali się aktywiści.

Nie brak głosów, że problem eskalują działania prezydenta Brazylii. Rdzenni przywódcy i aktywiści na rzecz praw człowieka wezwali Międzynarodowy Trybunał Karny do wszczęcia postępowania przeciwko Jairowi Bolsonaro za niszczenie polityki ochrony środowiska i łamanie praw rdzennych mieszkańców. Za jego rządów, w 2019 r., wylesianie wzrosło o prawie 50%, a liczba wtargnięć na terytoria tubylcze o 135%. Jednocześnie grzywny za przestępstwa środowiskowe w dorzeczu Amazonki spadły o 42%.

Rozwiązania

W raporcie FAO zaproponowano też rozwiązania, które podzielono na pięć kategorii:

  • wzmocnienie praw terytorialnych, 
  • rekompensata dla społeczności za usługi środowiskowe, które wspierają,
  • ułatwienie zarządzania lasami przez lokalne społeczności, 
  • powrót do tradycyjnej wiedzy i kultury, 
  • wzmocnienie organizacji rdzennych.

Zbiorowe prawa terytorialne są szczególnie ważne, ponieważ dają szansę na legalną walkę z grupami zewnętrznymi chcącymi czerpać zyski z tych obszarów. Nadają również ramy do wybierania oficjalnych władz lokalnych i lepszego zarządzania. Wskaźniki deforestacji są niższe tam, gdzie rządy uznały prawa do ziemi – przykładowo w Brazylii rdzenne terytoria, które w latach 1982-2016 uzyskały pełne zbiorowe prawa własności, wykazały o 66% niższe wskaźniki wylesiania. Jest to bardzo ekonomiczny sposób ochrony lasów – ustanowienie i utrzymanie praw terytorialnych w regionie dorzecza Amazonki kosztuje niecałe 6$ za hektar.

Chroniąc prawa tubylcze, społeczność międzynarodowa zyskuje niezwykle tani sposób łagodzenia zmiany klimatu i wspierania bioróżnorodności, którego korzyści przewyższają koszty.

Alicja Jankowska na podst. This is my message to the western world – your civilisation is killing life on Earth

gra kalkulator zuzycia ciepla

Informacje

  • Polecane materiały
    Portal "Ziemia na rozdrożu" powstał w 2008 roku. Opublikowaliśmy tysiące artykułów, materiałów medialnych, książki i komiksy. W tej sekcji znajdziesz linki do różnych ciekawych materiałów.Polecane książki(...)

    więcej »

  • Świat na Rozdrożu - wykresy
    "Świat na rozdrożu" przedstawia powiązania między systemem finansowo-gospodarczym, zużyciem energii i zasobów oraz podlegającym coraz większej presji środowiskiem. Pokazuje, jak kształtują się i zmieniają powoln(...)

    więcej »

  • Przewodnik do sceptycyzmu globalnego ocieplenia
    Sceptycyzm naukowy jest zdrowy.  Właściwie to nauka z natury jest sceptyczna. Prawdziwy sceptycyzm oznacza rozważenie całości dowodów przed wyciągnięciem wniosków. Jeśli przyjrzymy się bliżej argumentom wyr(...)

    więcej »

  • Źródła informacji o klimacie
    Adresy stron internetowych, zawierających kluczowe dane i informacje o klimacie. Satelitarne pomiary temperaturyRemote Sensi(...)

    więcej »

  • Marcin Popkiewicz w mediach
    Marcin Popkiewicz - notka biograficzna w TVN"O co chodzi"

    więcej »

Linkownia

Wykonanie PONG, grafika GFX RedFrosch.



logowanie | nowe konto