Naukowcy ostrzegają przed katastrofą klimatyczną

Ilustracja 1: Protest klimatyczny w Paryżu. Źródło: Matthew Kirby, Flickr.

Pod koniec 2019 roku William Ripple i ponad 11 000 innych naukowców ze 153 państw przedstawili „parametry życiowe” planety. Wskazały one i na bardzo niepokojące trendy, i niewielki postęp ludzkości w walce ze zmianą klimatu.

Na podstawie zebranych danych i w poczuciu moralnego obowiązku eksperci postanowili „wyraźnie ostrzec ludzkość przed katastrofalnym zagrożeniem” i ogłosili globalny kryzys klimatyczny. Od czasu publikacji artykułu kolejnych 2800 naukowców podpisało apel, a w 1990 miastach i regionach w 34 krajach stany zagrożenia klimatycznego - „climate emergency” - przyjęto oficjalnie.

Autorzy publikacji sprzed dwóch lat postanowili przyjrzeć się czynnikom, które wzięli pod lupę dwa lata temu. I przeanalizowali, jak zmieniły się od tego czasu. Wnioski z opracowania opublikowanego w magazynie BioScience nie są budujące.

Ilustracja 2: Szeregi czasowe związanej z klimatem globalnej działalności człowieka. Źródło: World Scientists’ Warning of a Climate Emergency 2021

Mniej mięsa i dotacji na węgiel

Z dobrych wiadomości odnotować można m.in. spadek dotacji do paliw kopalnych, które w latach 2018-2020 skurczyły się do rekordowo niskiego poziomu 181 miliardów dolarów. To aż o 42% mniej niż jeszcze w 2019 r.

Inny plus to obniżenie produkcji mięsa na mieszkańca w latach 2018-2020 o około 5,7% (o 2,9 kg na osobę), spadając poniżej 50 kg na osobę rocznie.

Ale nawet i w tych przypadkach duże znaczenie miały czynniki, które trudno uznać za trwałe i w pełni zamierzone. Dotacje do paliw zmniejszyły się tak znacząco prawdopodobnie z powodu zmniejszonego zużycia energii (skutek pandemii), a na produkcję mięsa prawdopodobnie najbardziej wpłynęła zmniejszona podaż wieprzowiny (skutek wybuchu afrykańskiego pomoru świń w Chinach).

Większość innych istotnych sygnałów powiązanych z klimatem wciąż odzwierciedla politykę „biznes jak zwykle”. Spośród 31 obserwowanych zmiennych, aż 18 znajduje się na rekordowych minimach lub maksimach, które powinny nas niepokoić. Przykłady?

Od jedzenia po energię

Jedzenie. Po raz pierwszy w historii liczba przeżuwaczy wzrosła do ponad 4 miliardów, przez co ich masa znacząco przekracza masę wszystkich ludzi i dzikich ssaków łącznie. Przyszłe spadki spożycia i produkcji mięsa prawdopodobnie nie nastąpią, dopóki nie dojdzie do masowego przejścia na dietę roślinną lub wzrostu użycia substytutów mięsa. Te ostatnie zyskują na popularności i do 2026 r. mają być globalnie warte 3,5 miliarda dolarów.

Las amazoński. Roczny wskaźnik utraty lasów w brazylijskiej Amazonii wzrósł w 2019 i 2020 r., osiągając najwyższy od 12 lat poziom zniszczonych hektarów (1,11 miliona). Przyrost ten był prawdopodobnie spowodowany osłabieniem przepisów ograniczających wylesianie za kadencji Jaira Bolsonaro, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu nielegalnego wyrębu pod hodowlę bydła i soi. Degradacja lasów spowodowana pożarami, suszą, wycinką i jego fragmentacją sprawiła, że region ten działa już raczej jako źródło emisji niż pochłaniacz dwutlenku węgla.

Ekonomia klimatu. W 2020 r. globalne PKB spadło z powodu pandemii o 3,6% w 2020 r. Obecne przewidywania wskazują jednak, że tegoroczny wzrost PKB będzie najwyższy w historii. Przewiduje się, że odsetek emisji gazów cieplarnianych objętych opłatami za emisję CO2 wzrośnie w latach 2018-2021 z 14,4% do 23,2%. Znaczna część tego wzrostu wynika z proponowanego przez Chiny systemu ustalania cen emisji dwutlenku węgla, które wciąż szybko budują wiele elektrowni węglowych i są obecnie odpowiedzialne za więcej emisji ze spalania węgla niż cała reszt świata. Żeby cena za tonę dwutlenku węgla była jednak naprawdę skuteczna, musiałaby wzrosnąć kilkukrotnie względem poziomu z 2020 r.

Zużycie energii. Z powodu pandemii COVID-19 zużycie energii z paliw kopalnych spadło. Wydaje się jednak, że spadki w różnych sektorach mają charakter przejściowy - szacunki na 2021 r. pokazują, że ponownie znacząco wzrosną. I choć według przewidywań zużycie energii elektrycznej ze słońca i wiatru wzrośnie w latach 2018-2021 o 57%, to jednak nadal będzie o około 19 razy niższe niż zużycie paliw kopalnych.

Gazy cieplarniane i temperatura. Trzy ważne gazy cieplarniane - dwutlenek węgla, metan i podtlenek azotu - ustanawiają nowe rekordy stężeń atmosferycznych zarówno w 2020, jak i 2021 r. W kwietniu 2021 r. stężenie dwutlenku węgla osiągnęło 416 części na milion, co jest najwyższym średnim miesięcznym stężeniem, jakie kiedykolwiek odnotowano (a najprawdopodobniej najwyższym od wielu milionów lat). Rok 2020 był drugim najgorętszym roku na lądzie, a wszystkie pięć najgorętszych lat w historii pomiarów miało miejsce od 2015 r.

Topniejący lód. Grenlandia i Antarktyda ostatnio wykazały rekordowo niski poziom masy lodu. W 2020 r. minimalny poziom letniego lodu morskiego w Arktyce osiągnął drugi najniższy zasięg w historii pomiarów. Lodowce topnieją zaś znacznie szybciej niż wcześniej sądzono, tracą o 31% więcej śniegu i lodu rocznie niż 15 lat temu.

Zmiany w oceanie. Rekordy ustanowiły zarówno ilość ciepła zgromadzonego w oceanach, jak i poziom morza. Z kolei pH oceanu osiągnęło w 2020 r. drugą najniższą średnią wartość, ustępując jedynie rokowi 2012. Jest to niepokojące, bo odporność koralowców na zakwaszenie oceanów jest zmniejszona przez stres termiczny, a ponad 500 milionów ludzi jest uzależnionych od raf koralowych w zakresie żywności, turystyki lub ochrony przed burzami tropikalnymi.

Ilustracja 3: Zmiany w systemie klimatycznym. Źródło: World Scientists’ Warning of a Climate Emergency 2021

Wznieść zmiany systemowe ponad politykę

Autorzy opracowania zwracają uwagę, że parametry życiowe planety w dużej mierze odzwierciedlają nieubłagane konsekwencje prowadzenia polityki „biznes jak zwykle”. Nawet wpływ bezprecedensowej pandemii COVID-19 na niektóre działania człowieka związane z klimatem był krótkotrwały.

Ich zdaniem główną lekcją płynącą z pandemii jest to, że nawet znacząco zmniejszone transport i konsumpcja nie wystarczą. Zamiast tego potrzebne są transformacyjne zmiany systemowe, które muszą wznieść się ponad politykę.

Niestety, mimo deklaracji o lepszej i bardziej zielonej odbudowie, tylko 17% pieniędzy na walkę z gospodarczymi skutkami pandemii zostało przeznaczonych na takie właśnie działania (stan na 5 marca 2021 r.).

Mając na uwadze, jak zauważalne skutki ma już obecny wzrost temperatury na świecie i w obawie przed wieloma sprzężeniami zwrotnymi oraz przekroczeniem potencjalnych punktów krytycznych, naukowcy ponownie zaapelowali o pilne działania klimatyczne na dużą skalę. „Ze względu na ograniczony czas, priorytety muszą przesunąć się w kierunku natychmiastowej i drastycznej redukcji niebezpiecznych, krótkotrwałych gazów cieplarnianych, zwłaszcza metanu” - podkreślają.

I dodają: „Musimy przestać traktować kryzys klimatyczny jako samodzielny problem środowiskowy. Globalne ocieplenie, chociaż rujnujące, nie jest jedynym objawem naszego walczącego obecnie z presją systemu Ziemi, lecz tylko jednym z wielu aspektów narastającego kryzysu środowiskowego. Apel naukowców

W związku z tym autorzy analizy apelują o zmiany systemowe w zakresie:

  • energetyki - eliminacja paliw kopalnych i przejście na odnawialne źródła energii;
  • krótkotrwałego zanieczyszczenia powietrza - eliminacja sadzy, metanu i fluorowęglowodorów; 
  • przyrody - przywracanie i trwała ochrona ekosystemów Ziemi w celu magazynowania i gromadzenia węgla oraz przywracania różnorodności biologicznej;
  • żywności - przejście na diety głównie roślinne, ograniczenie marnotrawienia żywności i poprawa praktyk uprawowych;
  • ekonomii - przejście od nieograniczonego wzrostu PKB i nadmiernej konsumpcji przez bogatych do ekonomii ekologicznej i gospodarki o obiegu zamkniętym, w której ceny odzwierciedlają pełne koszty środowiskowe towarów i usług; 
  • populacji ludzkiej - stabilizacja i stopniowe zmniejszanie populacji poprzez zapewnianie dobrowolnego planowania rodziny oraz wspieranie edukacji i praw dla wszystkich dziewcząt i młodych kobiet, co obniża współczynniki dzietności.

Oprócz tego autorzy analizy apelują o krótkoterminowe działania w zakresie globalnej polityki, których celem powinno być wprowadzenie wysokiej ceny emisji dwutlenku węgla, stopniowe wycofywanie i ostateczny stały zakaz stosowania paliw kopalnych oraz rozwój strategicznych rezerw klimatycznych.

Jak podsumowują autorzy apelu:

Globalna minimalna cena emisji dwutlenku węgla powinna obejmować wszystkie formy gazów cieplarnianych i jak najwięcej sektorów, w tym leśnictwo i rolnictwo. Potrzebna będzie wyższa cena emisji dwutlenku węgla, aby wywołać zmiany systemowe w sektorach trudniejszych do dekarbonizacji. Powinna być ona powiązana ze społecznie sprawiedliwym funduszem klimatycznym, który sfinansuje polityki łagodzenia i adaptacji do zmiany klimatu na Globalnym Południu. Wycofywanie paliw kopalnych również powinno być kompleksowe i musi doprowadzić do ostatecznego zakazu poszukiwania, produkcji i rozwoju infrastruktury związanej z paliwami kopalnymi. Rozwój strategicznych obszarów chronionych zapewniających ścisłą ochronę i odbudowę naturalnych pochłaniaczy węgla, da ogromne korzyści dla bioróżnorodności, funkcji ekosystemów i dobrobytu człowieka. Szybkie wdrożenie tych trzech polityk pomoże zapewnić długoterminowe zrównoważone funkcjonowanie ludzkiej cywilizacji i da przyszłym pokoleniom szansę na dobrą przyszłość.

Marcin Popkiewicz

gra kalkulator zuzycia ciepla

Informacje

  • Polecane materiały
    Portal "Ziemia na rozdrożu" powstał w 2008 roku. Opublikowaliśmy tysiące artykułów, materiałów medialnych, książki i komiksy. W tej sekcji znajdziesz linki do różnych ciekawych materiałów.Polecane książki(...)

    więcej »

  • Świat na Rozdrożu - wykresy
    "Świat na rozdrożu" przedstawia powiązania między systemem finansowo-gospodarczym, zużyciem energii i zasobów oraz podlegającym coraz większej presji środowiskiem. Pokazuje, jak kształtują się i zmieniają powoln(...)

    więcej »

  • Przewodnik do sceptycyzmu globalnego ocieplenia
    Sceptycyzm naukowy jest zdrowy.  Właściwie to nauka z natury jest sceptyczna. Prawdziwy sceptycyzm oznacza rozważenie całości dowodów przed wyciągnięciem wniosków. Jeśli przyjrzymy się bliżej argumentom wyr(...)

    więcej »

  • Źródła informacji o klimacie
    Adresy stron internetowych, zawierających kluczowe dane i informacje o klimacie. Satelitarne pomiary temperaturyRemote Sensi(...)

    więcej »

  • Marcin Popkiewicz w mediach
    Marcin Popkiewicz - notka biograficzna w TVN"O co chodzi"

    więcej »

Linkownia

Wykonanie PONG, grafika GFX RedFrosch.



logowanie | nowe konto