Gdy wprowadzają się bobry…

Rys. 1. Rzeczka Moszczanka przed regulacją i po niej. Kosztem 2 mln zł uregulowano 3,3 km rzeki. W zasięgu inwestycji znalazło się ok. 9 ha niezalesionych gruntów użytkowanych rolniczo o wartości <10% kosztu inwestycji. Po zamianie rzeczki w kanał zachowuje się ona jak kanalizacja deszczowa w miastach – gdy pada deszcz, spływa nią dużo wody, gdy nie pada, są suche. Zdjęcia Archiwum WWF.

Tracimy zdolności retencyjne, opada poziom wód gruntowych a bogaty ekosystem doliny rzeki znika zastępowany przez „ekosystem kanalizacji burzowej”. Można oczywiście przeprowadzić prace renaturyzacyjne, ale to oczywiście sporo kosztuje (co z punktu widzenia przedsiębiorstw z sektora hydroinżynierii akurat nie stanowi problemu, wręcz przeciwnie), można też pozwolić na renaturyzację naturalną. Robotę za darmo wykonają bobry.

Przyjrzyjmy się krok po kroku, jak zmienia się sytuacja, gdy pozwalamy im działać na takim wyprostowanym, głęboko wciętym strumieniu, typowym dla krajobrazu przekształconego przez ludzi…

Wybudowanie tamy na takim kanale o małym przekroju powoduje powstanie w niej wycieków wody o dużym przepływie (a).

Rys. 2 a-f. Etapy renaturyzacji cieku wodnego w wyniku działalności bobrów. Brazier i in., 2020

Następuje przelewanie się wody przez tamę, poszerzenie brzegu i powstanie wyrw w dnie kanału. Osady stają się bardziej ruchome, a kanał poszerza się i zaczyna zasiedlać go roślinność (b).

Tamy pękają z czasem albo są opuszczone przez bobry po kliku latach (kiedy w okolicy skończy się jedzenie rodziny migrują w nowe miejsca). Poszerzenie kanału zmniejsza maksymalne tempo przepływu wody i szczytową moc strumienia (mające miejsce podczas dużych przepływów), co zapewnia odpowiednie warunki dla szerszych, bardziej stabilnych tam (c).

W powstałych stawach zaczynają gromadzić się osady, co prowadzi do podnoszenia się dna kanału. Od czasu do czasu dochodzi do przerwania tam (d).

Bobry odbudowują tamy, postępuje akumulacja osadów, dno kanału się podnosi, kanał poszerza się, aż poziom lustra wody podnosi się na tyle, że ponownie łączy się z obszarem zalewowym (e).

Wijące się i przeplatające kanały i stawy zwiększają rezerwy wód powierzchniowych, a tamy i martwe drewno spowalniają nurt. Wraz z utworzeniem się różnych formacji osadów i rosnących w okolicy roślin pojawia się bardzo bogaty i zróżnicowany ekosystem (f).

W praktyce rezultat wygląda tak:

Rys. 3. Przykłady budowy zapór i procesu tworzenia nowego koryta będące rezultatem budowy zapór przez bobry na rzece Otter w Anglii. Źródło Brazier i in., 2020

A konflikty bobrów z ludźmi? Tam, gnie ma cennej infrastruktury (patrz rys. 1), żeby ich uniknąć wystarczy zostawić w spokoju strefy buforowe przy ciekach rzędu 20-30 m szerokości. Wypięknieje krajobraz, odrodzi się przyroda, zwiększy retencja i zdolności oczyszczania wody.

Rys. 4. Staw zrobiony przez bobry z lotu ptaka. Zdjęcie Andrzej Czech

Warto zdać sobie sprawę z tego, że w naszej szerokości geograficznej cieki o niewielkim spadku powinny wyglądać jak rozlewiska. Tak wyglądały przez miliony lat, dopóki nie pozbyliśmy się bobrów i nie zaczęliśmy prostować koryt. To ich naturalny stan, w którym wręcz ciężko rozróżnić gdzie jest główny nurt, a woda wolno przepływa przez wiele kanałów i głębsze strefy przy tamie bobrów. W stawach zostają żyzne osady, a woda po spłynięciu po tamie do kolejnego stawu napowietrza się i jest czystsza. Rozlewiska bobrów to cały system podtrzymywania życia, neutralizacji toksyn, krążenia pierwiastków i wiązania dwutlenku węgla. Rowy, które dzisiaj uważamy za naturalne cieki z naturalnością mają niewiele wspólnego.

Jeśli zainteresowała Cię działalność bobrów w roli inżynierów ekosystemów, przeczytasz o tym więcej w artykule Beaver: Nature's ecosystem engineers, z którego pochodzą pokazane grafiki i opis procesu renaturyzacji.

Marcin Popkiewicz, współpraca Andrzej Czech, Wiktor Kotowski, Przemysław Nawrocki

Komentarze

31.12.2020 0:48 adaś

Artykuł bardzo fajny,ale pokazuje tylko jedną stronę medalu. Oczywiście to co napisano jest prawdą, ale gdy nie pokażemy tej drugiej strony to prawda przybiera postać półprawdy.
Bo prawdą jest że bobry potrafią pięknie i za darmo zrenaturyzować małą rzeczkę którą zamieniono w rów. Sam miałem okazję to oglądać. Na rowku który miał nie wiecej jak pół metra szerokości bobry zbudowały kaskadę składającą się z pięciu tam. Powstało pieć małych stawków z których korzystały także kaczki i ryby.
Na dużej rzece sprawa wygląda inaczej. Bobry nie są w stanie w żaden sposób zbudować tamy czyli zwolnić przepływu wody. A nie mając naturalnych wrogów rozmnażają się szybko i potrafią wyciąć całą przybrzeżną roślinność.
Zdanie :''Wypięknieje krajobraz, odrodzi się przyroda, zwiększy retencja i zdolności oczyszczania wody." w przypadku małych cieków jest jak najbardziej prawdziwe. W przypadku dużej rzeki już nie.
Wiem, że pisałem to już wielokrotnie i może jestem nudny, ale taka jest prawda że np. nad Wartą bobry zniszczyły 90% wierzby i wikliny. Ograniczyły populację rzekotki, remiza a także warunki bytowania wielu ryb, które w korzeniach wierzb znajdowały schronienie.
I myślę że należy o tym pisać i mówić.
Bo nie maja racji ani zagorzali przeciwnicy bobrów ani ich zagorzali obrońcy.
Prawda tym razem akurat leży po środku. Są miejsca gdzie te zwierzęta są bardzo pożyteczne i tam należy je chronić. A są takie gdzie bobry mocno zakłóciły równowagę i tam należy je zwalczać.

01.01.2021 1:52 DARZ BÓBR

Mięso z bobra jest zdrowe i przepyszne bo jest naturalne i nie zawiera żadnych konserwantów i wypełniaczy, nie jest nastrzykiwane truciznami takimi jak azotyn sodu, mono nukleotydy disodowe, sorbiniany potasu, ekstrakty drożdżowe i inne E 100 do E 100 000

Moja Rodzina żywi się ich mięsem od pokoleń i na nic nie chorujemy , nawet na sztuczną ptasią grypę która jest ostatnio bardzo modna wśród tępych ludzi, jesteśmy zdrowi jak rydze :)

01.01.2021 3:21 gupol(szukam w OZE)

@darz bóbr

masz jakiś przepis? nie każdy potrafi dobrze przyrządzić bobra. w programach kulinarnych nawet o tym nie wspomną;)

03.01.2021 18:37 pole torsyjne

czy nie jest czasem tak, że gryzonie od ludzi różni, z grubsza rzecz ujmując, jedynie budowa aparatu gębowego?
https://www.youtube.com/watch?v=QsKKAQdBSfw

04.01.2021 18:40 adaś

@Darz Bór.
Znam panią która znalazła kiedyś bobra świeżo potrąconego przez samochód. A że to wiejska, oszczędna kobieta, to zatrzymała się i do bagażnika martwe zwierzę. Zrobiła z niego bigos a dzieciom powiedziała że to z królika. Resztki z tej przestępczej działalności spaliła szybko w piecu. A póżniej się dowiedziała że ogon który spaliła jest też jadalny i smaczny. :)

gra kalkulator zuzycia ciepla

Informacje

  • Polecane materiały
    Portal "Ziemia na rozdrożu" powstał w 2008 roku. Opublikowaliśmy tysiące artykułów, materiałów medialnych, książki i komiksy. W tej sekcji znajdziesz linki do różnych ciekawych materiałów.Polecane książki(...)

    więcej »

  • Świat na Rozdrożu - wykresy
    "Świat na rozdrożu" przedstawia powiązania między systemem finansowo-gospodarczym, zużyciem energii i zasobów oraz podlegającym coraz większej presji środowiskiem. Pokazuje, jak kształtują się i zmieniają powoln(...)

    więcej »

  • Przewodnik do sceptycyzmu globalnego ocieplenia
    Sceptycyzm naukowy jest zdrowy.  Właściwie to nauka z natury jest sceptyczna. Prawdziwy sceptycyzm oznacza rozważenie całości dowodów przed wyciągnięciem wniosków. Jeśli przyjrzymy się bliżej argumentom wyr(...)

    więcej »

  • Źródła informacji o klimacie
    Adresy stron internetowych, zawierających kluczowe dane i informacje o klimacie. Satelitarne pomiary temperaturyRemote Sensi(...)

    więcej »

  • Marcin Popkiewicz w mediach
    Marcin Popkiewicz - notka biograficzna w TVN"O co chodzi"

    więcej »

Linkownia

Wykonanie PONG, grafika GFX RedFrosch.



logowanie | nowe konto