Amazonia na krawędzi

Bardzo silna susza na południu Brazylii może mieć związek z wylesianiem największego tropikalnego lasu deszczowego – stwierdza niedawno opublikowany raport Przyszły klimat Amazonii.

Wg Antonio D. Nombre, ograniczenie wylesianie nie wystarczy, by w pełni przywrócić ekologiczne funkcje Amazonii, której lasy działają jak gigantyczna pompa, zasysająca wilgotne powietrze z nad oceanu w głąb lądu, przynosząc opady deszczu nad znaczną częścią Ameryki Południowej.

Metropolie położone w południowo-wschodniej Brazylii przeżywają obecnie rekordowo silną suszę, która wysuszyła na wiór obszary rolnicze i znacznie obniżyła ilość energii generowanej przez elektrownie wodne. Zagrożone są dostawy wody dla São-Paulo – największego miasta Ameryki Południowej.

Zgodnie z teorią pompy biotycznej duże obszary leśne, takie jak Amazonia, nie tylko same sobie dostarczają wodę daleko od oceanu, ale też zaciągają wilgotne powietrze w głąb lądu, niczym ogromne powietrzne rzeki. Mechanizm polega na tym, że drzewa poprzez transpirację uwalniają cząstki, które stymulują kondensację pary wodnej. To z kolei obniża ciśnienie nad obszarami leśnymi, zasysając wilgotne powietrze znad oceanu, co zapewnia regularne opady deszczu zarówno nad samą Amazonią jak i nad obszarami sąsiednimi.

Wylesianie, pożary i degradacja obszarów leśnych może zakłócić ten delikatny mechanizm. Co się stanie, gdy wytniemy znaczącą część lasów, szczególnie te na wybrzeżu? Mechanizm transportu wody w głąb lądu przez rośliny może przestać działać i przełączyć cały klimat z fazy mokrej do suchej, powodując drastyczny spadek opadów w Amazonii, która może zamienić się w sawannę. Taki kataklizm spowodowałby wysuszenie rozległych obszarów rolniczych w Brazylii i Argentynie, będących spichlerzem Ameryki Południowej. To z kolei mogłoby poważnie zakłócić funkcjonowanie gospodarki tego regionu.

Lasy deszczowe - mapa

Rysunek 1: W ciągu ostatnich 20 lat Amazonia straciła 763 000 km2 lasu, co odpowiada powierzchni większej niż dwie Polski. Dodatkowo 1 200 000km2 zostało zdegradowane przez wycinkę i pożary.

„Badania sprzed 20 lat przewidziały rozwój wypadków związanych z postępującą deforestacją Amazonii. Tylko tym razem nie mamy do czynienia z modelami, ale z obserwacjami” – stwierdza Nobre.

Wzywa on do podjęcia „wojennego wysiłku” by zatrzymać destrukcję największego tropikalnego lasu na Ziemi oraz podjęcia działań mających na celu ponowne zalesienie zdegradowanych obszarów.

Odrębną kwestią pozostaje, czy brazylijski rząd posłucha tych apelów. Wylesianie Amazonii ponownie przyśpieszyło, odwracając pozytywny trend jaki zanotowano w latach 2004-2013, kiedy tempo wylesiania spadło o 80%. Niestety pod rządami Dilmy Rouseff osłabiono prawo chroniące Amazonię, a lobby rolnicze skutecznie torpedowało tworzenie nowych obszarów chronionych.

Brazylia jest pod presją zwiększania produkcji rolnej, jednak scenariusz dalszej wycinki lasów Amazonii pod tereny uprawne wcale nie będzie korzystny dla rolnictwa – naukowcy nie widzą wygranych, bo proces wylesiania może doprowadzić do przejścia klimatu w suchy i gorący stan i załamania plonów.

Dodajmy do tego możliwy wzrost temperatury, z którym będzie związane szybsze wysychanie gleby i nie powinno nas dziwić, że klimatolodzy prognozują poważne problemy czekające lasy deszczowe Amazonii. Według przewidywań Hadley Met Office z 2009 roku, ocieplenie o 2,2°C zabije od 20 do 40 procent lasów Amazonii, a wzrost temperatury o 4°C spowoduje wymarcie 85 procent jej lasu deszczowego. W tym ostatnim przypadku, jak zauważają naukowcy „lasy w znanej nam formie zupełnie zanikną”, a „zmiany te będą już nieodwracalne”.

Opublikowane ostatnio w Environmental Research Letters badania pokazują, że wielkoskalowa ekspansja rolnictwa kosztem lasu może doprowadzić do utraty blisko 2/3 biomasy Amazonii już w ciągu półwiecza. Następstwa tego scenariusza dla klimatu i samego rolnictwa mogą być katastrofalne.

Wycięcie znaczącej części lasu spowoduje uruchomienie sprzężeń klimatycznych, które doprowadzą do wysuszenia i ocieplenia klimatu, co z kolei zmniejszy produktywność pól i pastwisk, powodując, że plony nie wzrosną proporcjonalnie do areału, a mogą nawet zmniejszyć się w liczbach bezwzględnych – co oznacza, że wycięcie lasu pod uprawy i pastwiska wcale nie pozwoli pozyskać więcej żywności, lecz mniej.

Naukowcy przeprowadzili symulacje plonów w dwóch różnych scenariuszach: „biznes-jak-zwykle” (kontynuacja obecnej polityki wylesiania, bez tworzenia nowych obszarów chronionych) oraz „realizacja planów rządowych” (wdrożenie istniejącej legislacji w zakresie ochrony lasów).

Rezultaty symulacji są szokujące: w scenariuszu „biznes-jak-zwykle” wzrost temperatur i spadek opadów powoduje spadek plonów soi o 28 procent, a produktywności pastwisk o 34 procent. W scenariuszu „realizacji planów rządowych” spadek jest mniejszy – jest to odpowiednio 24 procent i 30 procent.

Tak mała różnica w następstwach obu scenariuszy postępowania oznacza, że obecna polityka rządowa jest zupełnie niewystarczająca i jeśli chcemy zapobiec załamaniu się produkcji roślinnej w Amazonii, powinniśmy uchwalić znacznie ostrzejsze regulacje ochrony środowiska i pilnować ich przestrzegania znacznie efektywniej.

Według analizy kombinacja wylesiania i zmiany klimatu, doprowadzi do uruchomienia pętli sprzężenia zwrotnego, której skutkiem będzie spadek produktywności ekosystemów Amazonii, prowadzący do spadku biomasy o 65 procent – już w latach 2041-2060.

Cały wielki projekt wycinania lasu pod uprawy i pastwiska skończy się totalną katastrofą. Jak piszą naukowcy: „całkowita produkcja rolna może wzrosnąć znacznie mniej, niż wynikałoby to ekspansji areału terenów rolnych, a nawet w rezultacie zadziałania klimatycznych sprzężeń zwrotnych może spaść.”

Klimatyczne sprzężenia zwrotne, często ignorowane we wcześniejszych badaniach, prowadzą do spadku opadów, które spowodują, że ekspansja rolnictwa w Amazonii sama doprowadzi do swojego zniszczenia: im więcej będzie terenów rolnych, tym mniej będą one produktywne.

Główny autor badania, L. Oliveira, podsumował wyniki badań: „Z początku byliśmy zainteresowani oszacowaniem wartości usług środowiskowych świadczonych przez Amazonię i ich zastąpieniem produkcją rolną. Spodziewaliśmy się porównywalnych wartości, jakiejś kompensacji, jednak uzyskane wyniki zaskoczyły nas – znaczące wylesienie będzie scenariuszem, w którym nie będzie wygranych – utrata usług środowiskowych lasu nie zostanie skompensowana wzrostem produkcji rolnej.”

„Okazuje się, że ekspansja rolnictwa w Amazonii może mieć swoje granice. Dopóki nie zostaną przekroczone, nie będzie poważnych konsekwencji gospodarczych. Jednak po ich przekroczeniu, sprzężenia zwrotne doprowadzą do znaczących strat w samej produkcji rolnej.”

Tomasz Kłoszewski na podst. Facing severe drought, 'war effort' needed to save the Amazon, Amazon rainforest losing ability to regulate climate, Amazonia na drodze do utraty 2/3 biomasy w ciągu kilku dekad

Komentarze

15.11.2014 22:12 observer

To może być coś jak przejście fazowe (podobne do lokalizacji Andersona - przejście metal-izolator ).

Dodaj komentarz

Kod
grakalkulator kalkulator zuzycia ciepla

Informacje

Linkownia

Wykonanie PONG, grafika GFX RedFrosch.



logowanie | nowe konto