Kilka miesięcy temu, na konferencji ekonomicznej poświęconej przyszłości strefy euro zauważyłem, że wszyscy dyskutują, jak przywrócić wzrost gospodarczy stosując takie czy inne narzędzia monetarne czy polityczne, a być może powinniśmy dopuścić do siebie myśl, że epoka wzrostu gospodarczego się kończy, a Europa jest na pierwszej linii tego procesu.
Nikt nie był skłonny zaakceptować takiej wizji rzeczywistości.

- Spadek liczby ludności? Przyjadą imigranci.

- Starzenie się społeczeństw i związane z tym coraz większe obciążenia i spadek kreatywności? Ludzie coraz dłużej pracują, a starsi ludzie mają większe doświadczenie.

- Przenoszenie miejsc pracy do Chin i Indii? Będziemy światowym liderem usług finansowych, nowych technologii itp.

- Coraz większa zależność od importu surowców, szczególnie paliw, których cena w wyniku rozjeżdżania się podaży (Oil Peak) i popytu (wzrost klasy średniej ChIndii) będzie rosła, przyspieszając odpływ pieniędzy? Wymyślimy nowe technologie, a zresztą rezerwy ropy rosną, odkrywane są nowe złoża, węgla jest dużo, a gaz łupkowy rozwiąże problemy.

Jednak ekonomiści powoli zaczynają zauważać fakt, że obecny kryzys jest kryzysem braku wzrostu (choć jeszcze nie przechodzi im przez gardło, że to kryzys granic wzrostu).

Idzie lawina. Jeszcze nie wiemy, którą drogą podąży - mówił w TOK FM ekonomista, prof. Witold Orłowski, członek Rady Gospodarczej przy Premierze. Świat wkracza w niesłychanie niebezpieczny okres. I to już nie tylko z punktu widzenia gospodarczego. W tej dziedzinie, zdaniem prof. Orłowskiego, w zasadzie wiemy co się wydarzyło. Na fali "głupiego optymizmu" zostało zbudowane zbyt wielkie zadłużenie, które musi się wypalić. Może to nastąpić drogą wielkiego kryzysu, wielkiej inflacji, czy wielkiego oszczędzania. - To wiemy. Nie wiemy, którędy ta lawina pójdzie i jakie będą jej konsekwencje społeczne.

Całkiem trafną diagnozę dotycząca stanu finansowego uzupełnił politolog z PAN prof. Radosław Markowski:  Musimy nauczyć się ograniczyć konsumpcję. Jest powiedzenie, że widać światełko w końcu tunelu, a niektórzy żartują, że na końcu światła widać tunel. Niektórym się wydaje, że coś rozumieją z tego co się dzieje. Tak naprawdę tunel jest jeszcze przed nami. Ludzie zostali zsocjalizowani do tego, że wzrosty gospodarcze na poziomie 3-5 proc. to norma. Poziom 1-2 proc. to jest niemal recesja i „dramat”. Taki kapitalizm nakręca gadżeciarstwo i produkuje potrzeby, których w ogóle nie mamy. Świat stoi przed wielkim dylematem, jak na nowo socjalizować tego konsumenckiego obywatela, żebyś spowolnił to pożeranie. Pytanie czy to jest możliwe. Homo sapiens przy pewnym poziomie konsumpcji więcej żreć nie chce.

Świat się zmienił i nigdy już nie będzie taki sam. Musimy to przyjąć do wiadomości - mówił w TOK FM historyk, prof. Wiesław Władyka. Elita umysłowa plajtuje. Wszystkie aksjomaty, desygnaty i zasady zostały mocno zakwestionowane u samych podstaw.

Im szybciej zrozumiemy, przed jak wielkim wyzwaniem stoimy (finansowo, gospodarczo, zasobowo i środowiskowo), tym większe będziemy mieć szanse na to, żeby zdjąć nogę z pedału gazu, zapiąć pasy bezpieczeństwa i wmontować poduszki powietrzne, bo zderzenia już niestety nie unikniemy.